hgfb]z ;fKtflxs,aif{ !#, c+s *, df3 ^ , @)^),Janadesh Weekly,year 13, Issue.8, Januay 20, 2004 

/ftf em08fx?aLr w]/} a]/;Dd tftf xftx? xlNn/x]

;fydf u0f]z e08f/L x'g'x'GYof] .

kflv|g bfO klg ;fy} x'g'x'GYof] .

/f8LHo"nf k'u]kl5 kfl/kl§ b]vfp“b} u0f]z e08f/Ln] eGg'eof]– æbfh' † of] e]/L gbL xf], ptf hfh/sf]6, df]8]n lhNnf . otf lsgf/}lsgf/ uPkl5 8f]Nkf k'luG5 .Æ

;f“em kg{kg{ nfu]sf] lyof] . ;a} s'/f k|i6 lyPgg\ . ysfO klg nfu]sf] lyof] . d ljxfgsf] k|tLIffdf lyP“– x]/f}+nf dgel/, a'emf}+nf ;a} s'/f eg]/ . ljxfg gbL lsgf/sf] Tof] ;fgf] ahf/, snfTds 3/x?, afO;]–rf}la;] /fHosf] cjz]if, To;n] dgdf v'Nb'nL hufof] . w]/} lbgkl5sf] b"w xfn]sf] :jflbnf] lrof vf“b} pQ/lt/ x]/]+– bfx|f lg:s]sf] a+h/ kxf8, cSs/, p/fl7nf] 8f“8f]– æca e]s If]qsf] df]8]n cyf{t\ gd"gf If]q cfp“5Æ– >j0f cyf{t\ xfd|f] ;+3sf] ;xof]4f ldqn] hjfkm lbg' eof], x]b}{ u/]sf d]/f cf“vfnfO{ a'em]/ .

xfdL cyf{t\ d, kflv|g bfO xfd|f] cfbz{ JolQmTj, jl/i7 snfsf/ v'zL/fd kflv|g, xfd|f] clvn g]kfn hg;f“:s[lts ;+3sf] s]Gb|Lo ;lrjfno ;b:o u0f]z e08f/L, o'jf rlr{t slj, clvn g]kfn hg;f+:s[lts ;+3 e]/L–s0ff{nL If]qLo ;ldltsf] If]qLo e]nf -;Dd]ng g} eg] klg x'G5_ ;DkGg ug]{ qmddf ?s'dsf] pQ/–klZrdL If]qaf6 df]8]n lhNnftkm{ nfUb} lyof}+ . s:tf] xf]nf hfh/sf]6, df]8]n lhNnf, g]kfnu~hsf] af6f] x'“b} s}nfnL, s~rgk'/ uOPsf] xf] . t/ e]/L–s0ff{nL d]/f] nflu gof“ lyof] . ljs6, 6f9f stf xf] stf nfUbYof] . ToxL+ k'Ubf klg d ToxL+ t 5' eGg] k|Zg pl7/x\of] ddf . hfh/sf]6 gof“ 7fp“ eGg k6Ss} nfu]g, k'Ubf klg s'g} kl/lrt 7fp“df k'u]sf] h:tf] nfUof] . cyf{t\ ?s'd, /f]Nkf, ;Nofgsf eL/–kfvf, ufp“a:tL, n]s / a];L, hËn / h“3f/ ubf{ub}{ d ca cEo:t eO;s]5' . e"uf]nn] gof“ af]w k6Ss} ePg .

8f]Nkfsf] :ofp, nx“sf] bxL–b"w, df]8]nsf] dx, dg3f6 / 5]8fsf] df5f, b}n]vsf] ;'Gtnfsf] rrf{ u0f]zhL ul//x'g' x'GYof] .

æs'v'/f lg s'v'/f, Rjf“r]Æ– kflv|g bfOsf] k|Zgn] xfdLnfO{ a]nfa]nfdf x“;fp“Yof] . gof“ lyof] e"uf]n t/ lrhx? ;a} kl/lrt lyP . kf“rsfl6of, gf}d"n], b'g}, 6f]Knf n]s, h'Dnf, n“x, h'gL sDo'g o:t}o:t} gfdx? ;a} kl/lrt lyP . nfUof}+ sfnLdf6Ltkm{ .

ædf5f vfg' k5{ bfh'Æ –bNnLdf s'/f p7\of] .

æjftf{ sfndf b'ZdgnfO{ w"nf] r6fPsf] 7fp“ xf] of], nfz af]Sg g;s]/ ;a} P3f/j6f nfz e]/Ldf kmflnlbof] b'Zdgn]Æ –d}n] le8Gt ePsf] 7fp“tkm{ x]/]+ .

nfUof}+ xfdL psfnf] . kxf8 kmf]/]/ agfPsf] af6f] . tn gbL–vf]nL, e¥ofªdf 5fDb} r9\g' kg]{ . nfUYof] e"uf]nut las6tf, 9'Ë]nf] af6f], kx/f / ;'Vvf 7fp“sf] gfd xf]– df]8]n / hfhsf]6 . ;ft 306fsf] lx+8fOkl5 aNn b]lvP /ftf em08fx? . k"j{lt/ lyof] /dsf kxf8 . pQ/df Rofv'/] / 6f]Knf .

æo;kN6 lxp“ l9nf] k¥of] . gq 6f]Knf / Rofv'/] ;]tfDd] x'Gy]Æ – xfdLnfO{ lnP/ cfpg] Pshgf sfd/]8n] eGg'eof] .

ca kf] dnfO{ efj's agfof] . ;'gfpg' eof] ;fyLn] ljut .

æToxL 6f]Knf n]s xf] ;/, h'Dnf /]8df hf“bf xfd|f ;fyLn] zxfbt k|fKt u/]sf] 7fp“ .Æ …tL dxfg\ zxLbx?k|lt xflb{s clejfbgÚ– x]/]+ Tof] n]s tkm{ . æh'Dnf ToxL gfsf / otf Rofv'/af6 hfOG5 .Æ gfs}dfly 7l8Psf] lyof] Tof] n]s . geGb} afbnn] 9fSof] To;nfO{ . æca lxp“ k5{Æ –;fyLn] k'g ;'gfpg' eof] .

æxfdL sfo{qmd:yn cfOk'Uof}+Æ– u0f]zhLn] eGg'eof] .

rf/}lt/ /ftf em08fx? lyP . u'/f“; km'Ng] a]nf t ePsf] lyPg, t/ htftt} /ftf em08f lyP . k/af6 x]bf{ u'/f“; km'n] em}+ nfUbYof] . Toxf“ …PsLs[t hgk|lt/f]w cleofgÚ sf] ;dLIff / ljbfO sfo{qmd ev{/} ;dfKt ePsf] /x]5 . cGo sfd/]8x? klg x'g'x'GYof] . ;f“em kbf{gkb}{ hf8f]n] uf“Hg yfNof] . cf]xf] † slt lr;f] kfgL hd]/ r'?dr'?d ug]{ . 7fp“ ;Dd, /dfOnf], s'g} hdfgfdf e'/]–6fs'/] /fhfsf] s[8f:yn /x]5 Tof] 7fp“ . ot} /x]5 hfh/sf]6sf] @)%@ ;fnsf] klxnf] ;]jf]6]h u/]sf] 7fp“ .

sf}t'xntf lyof] . lh1f;f lyof] . pT;fx lyof] ;a}df . clvn g]kfn hg;f“:s[lts ;+3sf] e]/L–s0ff{nL If]qLo ;ldltsf] ;Dd]ngdf hd36 x'g] tof/Lsf ;Gbe{df ;f“:s[lts e]nfsf] Jofks tof/L eO/x]sf] lyof] . >d sfo{df h'6]sf ;f“:s[ltssdL{x?, n]vs–snfsf/x?, alb{of, af“s]b]lv h'Dnf, d'u', 8f]Nkfsf snfsf/x?, kl/jf/x?, ;+3sf lhNnf k|ltlglwx? PsPs u/L cfpg] qmd rNbf] lyof] .

æv'zL/fd kflv|g eg]sf] pxf“ g} xf]Æ– bfOsf] pkl:ylt ;a}sf nflu cfsif{0fsf] ljifo ag]sf] lyof] . pxf“sf] pkl:yltn] sfo{qmdnfO{ yk cf]lhnf] / pT;fx k"0f{ agfPsf] lyof] . ;a}eGbf pT;flxt t dnfO{ kf/]sf] lyof] .

sfo{qmd 5f]l6Psf] lyof] . Ps dlxgfb]lv ljljw sfo{qmdx? Toxf“ ePsfn] & lbg elgPsf] xfd|f] e]nfsf] sfo{qmd 5f]l6Psf] lyof] . e]nf, k|lzIf0f $ lbgdf ;Sg'kg]{ eof]– /ft lbg u/]/ . s;/L ;Sg] ;}4flGts–j}rfl/s, k|fljlws uLt, g[To, afBjfbgsf] k|lzIf0f . of] z"Go l8u|Lsf] lr;f]df s;/L ;Sg], ;f“Rr} lrGtf klg lyof] . h'g pT;fx, h'g pTsi7f, hf]z, hf“u/ ;fyLx?df lyof] To;n] ef]s–Kof;, hf8f], ;do la;]{/ gf}j6f zLif{snfO{ ^ j6fdf emf/]/ b'O{ 306fb]lv $ 306f;Dd Pp6f ljifodf k|jrg lbP/ xfdLn] k|lzIf0f ;Sof}+ . ljwf l;4fGt kl/ro / l;h{g–k|s[of, k|r08ky / ;f}Gbo{ lrGtg;DaGwL ^ j6f zLif{sdf lbOPsf] k|lzIf0fn] ;fyLx?sf] rf;f], lh1f;f, l;Sg] rfxgfnfO{ dfq xf]Og ;fdfGo n]vk9 ug{ ;Sg]x?nfO{ ;f}Gbo{zf:q h:tf uxg ljifonfO{ s;/L ;/n / k|efjsf/L agfP/ k|:t't ug'{k5{ eGg] k|lzIf0f / lzIff dnfO{ klg lbof] .

y'k|}y'k|} ljz]iftf lyP o; ;Dd]ngsf . /ftf em08fx? dfq xf]Og, ;efu[xleq ;hfOPsf xn, Aofg/, xnsf] ;Hhf ;a}sf cf–cfkm\g} ljlzi6tf lyP . dfS;{b]lv s= k|r08;Ddsf ;flxlTos–;f“:s[lts p4/0fx?, /ftf, gLnf Aofg/x?, xnsf] lgdf{0f, cfkm\gf s'/f, cfkm\gf snf k|:t't ug]{, eGg], b]vfpg] pT;fx / pTk|]/0ff l;Sg] / af]w ug]{ sfo{k|ltsf] ;r]tgf, l;Sg'k5{ eGg] pTs6 rfxgf, c7f]6 ;a}sf] cfkm\g} ljlzi6 kIf lyof] . ufx|f] s'/fnfO{ ;lhnf] u/L eGg] / a'emfpg] k|of; / ufx|f] s'/fnfO{ a'em\g vf]Hg] k|of;sf] k|lt:kwf{ lyof] Toxf“– k|z:t w}o{tf / k|lta4tf lyof] . cem /f]rs k|:t'ltn] t sfo{qmdnfO{ clt cfsif{s, /l;nf] / k|efjsf/L agfPsf] lyof] .

7"nf ;efu[x, v'Nnf ;efx?df uLt, g[To, ;f“:s[lts sfo{qmdx? gx]/]sf] w]/} ePsf] lyof] . ha Toxf“ snfsf/ ;fyLx?n] uLt, g[To, ck]/f, n3'gf6s, x'8\s], b]p8f ;a}vfn] ?kx? lyP . s]xL ;fyLx? ;]dsf ;+uLtf, kf08j, e]ssf >j0f,  lxdfnsf] k|ltef t d}n] klZrd If]qLo k|lzIf0fd}+ kfPsf] lyP“ t/ cleofg, gf}d"n], lxdfnL sfl~h/f]jf, cjnlrª, /dsf, /lj ;f“:s[lts kl/jf/sf k|:t'lt b]v]/ d bËbf; eP“ . cf]xf] † olt /fd|f k|ltef, olt /fd|f] sfo{qmd, o:tf ljlzi6 l:ylt k|z+;fsf nflu dl;t zAb lyPgg\ . nf]suLt, b]p8f, x'8\s] cflbnfO{ hgjfbLs/0f–cfw'lgsLs/0f u/]/ k|:t't ubf{ Tof] dg5'g] vfnsf] ag]sf] lyof] . nfUof]–lxhf] ;fdgfn] a;fPsf] hun] ca klZrd If]qdf y'k|}y'k|} ;fdgf hGdfP5, If]qdfq xf]Og gf}d'n], cjnlrË dfq} klg cfkm}df gof“ ;fdgf alg;s] 5g\ . ;fdgfsf ;fyL cfpg] rrf{ /x]5, slt v'zL lyP ;fyLx? of] ;'g]/ . kflv|g bfOsf b'O6f uLt To;df klg …/Qm qmflGtsf]Ú n] xnnfO{ gof“ c7f]6sf] ;+rf/ u/fPsf] lyof] . gf}d"n]sf] x'8\s] gfr, 6Kkf gfr cjnlrËsf] ck]/f, ;fgf] efOn] xfd|f lk|o snfsf/ tyf cWoIf dl0f yfkfsf] uLt æltdL Ps df/ pm ;o x'g]5Æ df agfOPsf] ck]/fsf] hlt k|z+;f u/] klg sd x'G5 . kl/dfh{g, kl/:s[t ug'{kg]{ s'/fx? lyP . t/ pT;fx, k|of]uzLntf vf; u/]/ g[To / nf]s–w'g / uLtnfO{ hgjfbLs/0f sfo{, lxdfnhLsf] ;+of]hgdf lgld{t ;xsf/L uLt . cf]xf] † o:tf k|ltefzfnL dfofn' clg xfdLnfO{ clt cfb/ / dfof ug]{ o:tf ;fyLx?af6 d oltsf lbg;Dd s;/L 6f9f /x]+, ;fyLx?n] dnfO{ oltsf lbg;Dd s;/L 6f9f /fVg ;Sof] .

w]/} b'v];f] klg lyP . n]v]sf /rgf sxf“ 5fKg], 8fo/L / sfkLdf yfs lyP /rgfsf . uLlt Sof;]6af/] l6Kk0fL / u'gf;f lyP . nf]sw'g / uLtnfO{ hgjfbLs/0f ul/Psf uLtx? b]p8f / x'8\s] ;a}sf] Sof;]6 lgsfNg ;s], k|sfzgnfO{ tLa|tf / lg/Gt/tf lbg ;s] slt /fd|f] x'g] lyof] . cem} ;}4flGts–j}rfl/s ;f}Gbo{zf:qLo tyf k|fljlws -uLt, g[To, afBjfbg_ k|lzIf0f lbg ;s] slt /fd|f] x'GYof] . snfsf/sf ;Gbe{df dfq geO{ ;flxTosf/x?sf] lqmofzLntfsf b[li6n] klg o; If]qsf] ljz]if dxTj /x]sf] /x]5 . oxf“sf k|flKt / pknlAw, k|ltef / IfdtfnfO{ yk phf{, yk k|sfz lbg ;s] slt /fd|f] x'GYof] . k|sfzg sfo{df k'u]g ls b[li6 cyjf s] ldn]g eGg] dnfO{ klg nfUof] . of] eg]sf] dfq} ;d:of geP/ klZrds} ;d:of eGg] klg nfUof] . dnfO{ of] ;Dd]ng k|lzIf0f / k|:t'ltn] cfkm"df dxf;lrj tyf cu|hsf] gftfn] yk bfloTj / lhDd]jf/L, r'gf}tL ;d]t a9]sf] cg'ej ePsf] 5 .

o; sfo{qmdsf] csf]{ klg ljz]iftf /x\of] . l;Ëf] sfo{qmddf kf6L{ k|ltlglw /fx'nhLsf] pkl:ylt, k|lzIf0fk|lt rfvsf ;fy} o; If]qsf kf6L{ g]t[Tj e]s OGrfh{ s= ;'/]z l;+xsf] sfo{qmdk|lt rf;f], lh1f;f, lrGtfn] klg dnfO{ clt k|efljt kf¥of] . pxf“ kf6L{sf] sfo{qmddf Jo:t eP/ klg cfP/ k|lzIf0fdf ;xefuL x'g], Sof;]6 ;'Gg], ;efnfO{ ;Daf]wg ug]{ sfo{af6 ljd'v x'g'ePg . xfdLaf6 ;'emfj–;Nnfx dfUg], k|lzIf0fnfO{ s;/L k|efjsf/L agfpg], snfsf/x?sf] ;d:ofnfO{ s;/L k"/f ug]{, kf6L{ sfd / ;f“:s[lts df]rf{ aLr s;/L tfn ldnfpg] eGg] s'/fdf v'nf x[bon] xfdLl;t ug'{ ePsf] 5nkmn, ljdz{ xfd|f nflu, d]/f nflu lgtfGt xif{, v'zL, uf}/j / pTk|]/s k|;Ë lyof] . ;f“:s[lts df]rf{ / cfGbf]ngnfO{ s;/L cl3 a9fpg] eGg] s'/fk|ltsf] pxf“sf] lrGtfn] dnfO{ s= k|r08n] eGg' ePsf] æ;flxTo–snfnfO{ dxTj glbg] ==========Æ eGg] k|;Ësf] ;Demgf u/fof] . æk|fljlws h~hfn eGbf sfd s;/L ug]{ s'/f k|wfgÆ eGg] pxf“sf] egfOn] dnfO{ lgs} k|efljt kf¥of] . To;} snfsf/x?sf] Tof] pT;fx / ;zQmtf hGd]sf] xf]Og /x]5 .

k|lzIf0f ;lsof] . ;fyLx?n] h'g pT;fx / efj'stfsf ;fy, km"ndfnfsf ;fy ljbfO ug'{eof] of] csf]{ ljlzi6 kIf xf] . dfG5]sf] :jfut / ljbfO s;/L ug'{k5{ Tof] klZrdaf6 l;Sg'k5{ . 5f]6f] ;dodf ul/Psf] Tof] e]nf lgs} P]ltxfl;s aGof] . æh'Dnf hfg'k5{ ;/, 8f]Nkf hfg'k5{ ;/Æ– ;a}sf] k|:tfj lyof] . t/ ;do lyPg . df};d lyPg . Toxf“ a:tfa:t} 6f]Knf / Rofv'/] ;]t} alg;s]sf lyP . /ft} dfnfn] 9flsP/, emf]nfdf pkxf/ lnP/ d}n] ljbfOsf xft xNnfP“ . snfsf/ ldqx?, kf6L{sf ;fyLx? lj/fh d}gfnL, ;/nhL nufot ;tLz efO, d];sf ;fyLx?n] /ftf ?dfn / xftx? xNnfP/ ljbf ug'{eof] . ;a}eGbf k|d'v s'/f t s= z'/]z l;+x j/;Dd ljbfO ug{ cfpg' eof] . >4fefj, cfltYo efj, ljbfO ljl;{{g;Sg' eof] . lx+8\bf lxp“ kg{ yfn]sf] lyof]– hLpel/ ;]t}, cl3;Dd cfp“bf ljbfOsf] :j/ –ænfn ;nfdÆ ;'lg+b} lyof] . /ftf em08faLr tftf xftx? xlNn/x]sf lyP . o'jf k|ltefzfnL slj u0f]z e08f/L, /fx'n hL, cfj]zhL, /ljhL nufot xfdL lxp“sf] ofqfdf cufl8 a9\of}+– cufl8 a9\of}+ .

yf]/} ;dodf, 5f]6f] ofqfdf e]sn] dnfO{ k|efljt kf¥of] . sd/]8x?sf] >4f / dfofn] efj's t'Nofof] . lzIff, :jf:Yo, afn cfaf; nufot df]8]n If]qdf :yflkt k':tsfno cflbn] To; If]qsf] kf6L{sf] k|flKtnfO{ emNsfp“Yof] . vf; u/]/ hg/]l8of]n] To; If]qdf lgs} k|efj kf/]sf] b]lvof] . cfxf lxp“sf] l;/]6f]aLr u'l~hPsf d'lQm w'gx? . k|flKt y'k|} 5g\ . oL ;a} k|flKtx?nfO{ cfd hgtf;Dd, kf7s, >f]tf;Dd k'¥ofpg ;s] < dnfO{ nfUof] oxL+ st} otflt/ s]xL ldn]sf] 5}g . ;dosf qmddf ldNb} hfnf x}g / <

;'v]{t, !% kf}if )^)