;+:d/0f
zxLb
sd/]8 bL3{ bL3{hLljt g} x'g'eof]
s'ndfg
a'9f
æsd/]8x? xfdLn] ju{
;+3if{nfO{ 3lge"t kfg]{ a]nf km6fxx?sf] e}+;L lk6\of}+, s]/f kmfl8lbOd, wfg
sfl6lbOd / 3§x? lauf/L lbOd To;}n] xfdL hgo'4;Dd cfp“bf ;a}nfO{ d'2f nfUof] /
kmnfd h:t} vfl/P/ clxn] oxf“;Dd cfPsf 5f}+ .Æ
æsd/]8x? s'g} klg a]nfdf
b'Mvdf cflQg' x'Gg ;'vdf dflQg' x'Gg gof“ 9+uaf6 ;'ema'em u/L hgtf;+u xft]dfnf]
u/L h'?Ss h'?Ss p7\g' kb{5 .Æ
kf7s a[Gbx? † oL dflysf
bL3{hLjL plQmx? zxLb s=bL3{ -t]hdfg 3tL{_ sf x'g\ . s=bL3{ ;fdfGo u/La ls;fg kl/jf/df
hGd]/ x's]{/ a'h'{jf :s"nsf] cf“ug g} gv'Nr] klg ;j{xf/f ljZj ljBfnodf
elt{ eP/ cfh ejf¨L hgtf / /f]NkfnL hgtfsf] nflu dfq alnbfg lbg' ePsf] 5}g . @
s/f]8 g]kfnLx?sf] eljio pHofnf] u/fpgsf] nflu / l;+uf] ljZj ;j{xf/f ju{sf] lglDt
/ftf] /utn] Oltxf; n]vL 5f]8\g' ePsf] 5 . pxf“sf] ef}lts hLjg xfdLaf6 6f9f eof]
t/ pxf“ dg'{ ePsf] 5}g . cd/ s[lt :tDe uf8]/ gof“ o'u lgdf{0fsf o'u gfos eP/
af“lr/xg' ePsf] 5 s=bL3{ .
g]kfnL sDo'lgi6 cfGbf]ngsf]
nfdf] Oltxf;df y'k|} psfnL / cf]/fnLx? eP . slxn] Pdlj k|j[ltn] kf6L{nfO{
uf]nrSs/df kf¥of], slxn] lgd{n nfdf k|j[lQn] kf6L{nfO{ lvkfn] vfPsf] kmnfd em}+
u/fpg vf]Hof] . o:t} ljljw vfn] n'6f] / v}/f]sf] aLRfaf6 qmflGtnfO{ cufl8 a9fpg]
;jfndf s=bL3{ hlxn] klg cu|:yfgd} /x]/ ;xL ljrf/sf] lgldt ax; ug{ ;+3if{ ug{ kl5
kg'{ ePg . a? pxf“n] uBf/ v'|:r]jsf] Oltxf; ;'gfO/xg' x'GYof] . uBf/ b]ª
l;ofcf] lkªsf sxfgLx? ;'gfpg' x'GYof] . s=bL3{n] g t s'g} cK7\of/f]df cf“;'
aufpg' eof] g t s'g} sl7gfO{df g} em'Sg' eof] . pxf“ hlxn] klg cu|ufdL r]tgfsf
;fy b'/b;L{ of]hgfx? x]g'{x'GYof] . dnfO{ /fd|f];+u ofb 5 . @)%& ;fn
>fj0fdf kf6L{sf] klZrd If]qsf] k|lzIf0f ePsf] lyof] . Toxf“ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
sf cWoIf tyf hgd'lQm ;]gfsf ;jf]{Rr sdf08/ s=k|r08n] pkl:ylt lyof] . To;} a]nf
pxf“n] æ;Qf ;+rfngsf] ;jfndf xfd|f] b[li6sf]0f ;f“3'/f] eof] hg;QF ;+rfng
lgb]{lzsf klg cln ;f“3'/f] 3]/faf6} cfPsf] 5 o;n] cfd ?kdf ;d]6]sf] 5}g\ .
kf6L{n] cln v'Nnf 3]/faf6 ;f]+Rg' k¥of]Æ, eg]/ ;Nnfx lbg' ePsf] lyof] . o:t}
k|sf/n] g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ sf] ljrf/ lgdf{0fsf] ;jfndf xf];\ jf kf6L{leq b]lvg]
cGt/ ;+3if{sf] ;jfndf xf]; ;w} ;xL ljrf/sf] kIfdf pleP/ kf6L{ g]t[TjnfO{ ;Nnfx
lbg] ;jfndf slxNo} kl5 kg'{ ePg . pxf“n] ;w} eGg] ug'{x'GYof] æsd/]8x? ;w} x/fj/f
eP/ af“Rgsf] lglDt ;'Gb/ hLjg kfpgsf] lglDt cfjZos k/] hltv]/ klg alnbfg lbg'
kb{5 .Æ ;f“Rr} pxf“n] h] ;kgf b]Vg' ePsf] lyof] cfh Tof] zAb cfkm}n]
k"/f u/]/ hfg' ePsf] 5 . xfdL af“r]sfx?sf] lglDt klg o:tf] lhDdf ;'Dk]/
hfg'ePsf] 5 xfdL ;a} bL3{ h:t} x'g] ls < cfnf]s h:t} x'g] < juL{o ;dfhdf
o:tf JolQmx? hlGdbf /x]5g\ hf] xhf/f}+ bL3{x? km]l/ o:tf dfG5]x? klg hlGdbf
/x]5g\ s]xL cfnf]sx? . oL b'j} k|sf/sf hLjg xfdL af“r]sfx?sf] nflu
r'gF}tLk"0f{ 5g\ . oL b'j} d[To'sf] aLrdf nId0f /]vf sf]l/Psf] 5 .
qmflGtleq k|ltqmflGt klg hlGdG5, 3ft cGt/3ft x'G5 t/ Tof] s'g} cfsfzaf6 klg
v:b}g wtL{af6 klg pd|b}g To;sf/0f bL3{x? klg qmflGtsf] ofqfd} hlGd+bf /x]5g\ /
cfnf]sx? klg qmflGts} ofqfdf hlGd+bf /x]5g\ . s=bL3{ s] eGg'x'GYof] eg] æqmflGtsf/L
nfOgleq k|lt qmflGtsf v/fa rLhx? klg 3';]sf x'G5g\ xfdL z'4 eP/ lg/Gt/ cufl8
a9\of}+ eg] tL k|ltqmflGtsf v/fa rLhx? cfkm} cGTo eP/ hfG5g\ .Æ æxfdL bfof“
jfof“ u/]/ xf]Og zxLbx?n] b]vfPsf] af6f]df lg/Gt/ nfUof}+ eg] ljhodf kSs}
k'U5f}+ .Æ hggfos, hgtfsf] lk|o g]tf 7Ls 6]«Grdf pleP/ hlxn] klg cfkm"nfO{
qmflGtsf] lg;fgL /fv]/ s'/f ug'{x'GYof] pxf“ h] af]Ng' efYof] Tof] k"/f
u/L b]vfpg' eof] .
hlta]nf d]/f] slnnf]
lbdfudf /fhgLltsf] cy{ g} yfxf lyPg, To;}a]nf /f]Nkf ?s'ddf ;+o'Qm hg;+3if{
cleofg gfds Pp6f cleofg to ePsf] lyof] . To;} a]nf s=bL3{ / d]/f] ;+u} cleofg
k/]sf] lyof] . ;+u}sf] nfdf] ofqf Tolta]nf afx]s c? ;dodf k/]g s/La Ps 8]9
dlxgfsf] ofqfdf pxf“;+u w]/} s'/fx? l;Sg] cj;/ kfPsf] lyP“ . dnfO{ yjfªsf]
@)#* ;fnsf] ;}lgs ck|]zg ;DaGwL lgs} rf;f] nfUbYof] . d}n] pxf“;+u ;f]Wg] ub{y]
pxf“n] glxrlsrfP/ eGg'x'GYof] . yjfªsf] ;}lgs ck|]zg ;DaGwL @, # lbg;Dd eGb}
hfg' eof] . t}klg pxf“sf] hLjGt cg'e"lt l;l2Pg, pxf“ cg'e"ltsf
zAbx? hlt–hlt aflx/ cleJox? x'Gy] Tolt Tolt d pT;flxt x'“b} hfGy] . yjfªsf
hgtfn] @)#* ;fndf ef]u]sf] oyfy{ 36gfx? ;'Gbf d'6' v';f{gLn] kf]n]sf] eGbf klg
w]/} x'GYof] . pxf“n] Tolta]nfsf] kf6L{ dxf;lrj sxlnPsf Pd=lj= sf] l3gnfUbf]
Jojxf/ ;'gfp“b gzf–gzfdf /ut ;Nanfp“Yof] .
@)#* ;fnsf] yjfªsf] zfxL
;}lgs ck|]zgsf JofVof ub}{ s=bL3{ eGg'x'GYof]–æxfdLn] @)#^ ;fnsf] r'gfj
alxisf/ u¥of}+ . ;/sf/nfO{ ToxL 7"nf] rf]6 k/]kl5 ljleGg lgx' agfP/ yjfªdf
zfxL ;}lgs ck|]zg u¥of] To;}a]nf yjf¨L hgtfsf] ;'g rf“bL, sf“;f tfdf,
n'l6of] sof}+ yjf¨L o'jfx? ufp“af6 h+undf e"ldut eP sf]xL To;} a]nf
8f]Nkf k'u]/ df:6/L hflu/ u/]/ ToxL km]l/ cfuf] em}+ ;lNsfP/ clxn] zxLb x'g'eof]
. s=;"o{ pxf“ Tolta]nf 8f]Nkfdf uP/ hflu/ ug'{eof] . zxLb x'“bf kf6L{
lhNnf sld6L ;b:o x'g'x'GYof] . d Tof] a]nf kf6L{ Pl;P; lyP“ . ;a} hgtfnfO{
sdf08 u/]/ h+un–h+un} ef]s} al;of] . sof}+ lbg t To;/L latfOof] . To;a]nf
kf6L{ x]8Sjf6/ uf]/vk'/df lyof] . yjfªdf ;}lgs bdg clt g} ePkl5 xfdL s]xL o'jfx?
kf6L{sf] x]8Sjf6/df ;Nnfx dfUg hfg] / b'Zdg;+u n8\g] eGg] ;Nnfx u¥of}+ / s]xL
hgtfx?nfO{ h+und} 5f]8]/ h+un} h+unsf] af6f] nfUof}+ . xfdL w]/} lbg ef]s} w]/}
b'Mv si6sf ;fy a'6jn k'Uof}+ . Toxf“af6 uf8L r9]/ kf6L{sf] x]8Sjf{6/df k'u]/
dxfdGqL;+u ;a} s'/f /fVof}+ . u2f/ Pd=lj=n] t xfdL o'jfx?nfO{ gof“ vfnsf] ;Nnfx
;'emfj lbg'sf] ;6\6f æclxn] s]xL l;lyn gx'“bf;Dd oxL l/S;f lsg]/ l/S;f rnfpm
dhb'/L u/]/ vfpm kl5 yjfªdf hh;nfO{ a9L 6fh]{6 u/]sf] 5 b'Zdgn] tL ;a} 3/x?nfO{
a;fO{ ;/fO{ ug]{Æ egL eg]sf] zAbn] l/;n] xfd|f] /ut plDnof] . Pd=jL= sf]
k|j[lQnfO{ To;}a]nfb]lv 3[0ff hfu]/ cfof] . Pp6f dxfdGqL h:tf] dfG5]n] lbg] ;'emfj
To:tf] eO;s] kl5 xfdLnfO{ lrQ a'¤g] s'/} lyPg xfdL Toxf“ k'u]sf o'jfx? l/;n]
d'/d'l/of}+ / s]xL o'jf ;fyLx? t l/;sf] emf]sdf ef/tsf] uNnLdf dhb'/L ug{ egL
6fk s;] xfdL s]xL hgf eg] Pd=lj= sf] unt rl/q slt klg dg k/]g . / cfk;df ;Nnfx u¥of}+
xfdL dhb'/L u/]/ oxf“ x/fpg] xf]Og, xfdL oxf“ x/fof}+ eg] cftd;'/Iffjfbdf
km:5f}+ . ef]ln hgtfn] xfdLnfO{ y'S5g\ To;}n] xfdLx? ufp“d} hfg' kb{5 ToxL
hgtfnFO{ sdf08 ug'{ kb{5 d/] klg xfdL ToxL d/f}+nf eGg] ;Nnfx u/]/ Pd=lj= nfO{
af]nfp“} gaf]nfP/ kms]{/ cfof}+ / hgtfx?;+u k|lt/f]wsf] tof/Ldf h'6\of}+ .Æ
s=t]hdfg 3tL{ -bL3{_ sf oL zAbx?n] d slt cfqmf]lzt eP slt efj's eP Tof] kQ} ePg
.
yjfªsf] e"lddf hGd]/
x's{g' ePsf xf]gxf/ jL/ k'?if s=bL3{ yjf¨L hgtfn] g} g]tf klg agfP . pxf“ g t
PdjL sf] bxL lrp/] zAb d} e'Ng' eof] g t b'zdgsf] x/]s vfn] bdgd} em'Sg' eof] .
pxf“ ef/tsf] ld7f] dl;gf] vfgfdf klg e'Ng' epg s'g} nf]e nfnrdf klg km:g' ePg
hnhnfsf] kxf8 h:t} cl8s /x]/ cfºgf] sd{ ynf] yjfª / /f]NkfnL hgtfx? agfpg' eof]
. pxf“ /f]NkfnL hgtfsf] dfq} lrGtf ug'{ ePg g]kfn / g]kfnLx?sf] lrGtf ul//xg'
eof] . b]zsf] ;+fbL l;dfx? ldlrbf k|fs[lts ;Dkbfx? n'l6bf pxf“ ;fx|} ddf{xt
x'g'x'GYof] .
pxf“n] ;+w} s] eGg'x'GYof]
eg] ædfG5]nfO{ hlt kf6L{sf] ;w}+ dfof nfU5 lsg eg] hflt / kf6L{leq juL{o efjgf
;DaGw n's]sf] x'G5Æ j:t'sf] ;f/ / ?knfO{ ;lhn} ;dfof]hg u/L hgtfnfO{ of]hgf lbg]
;jfndf s=bL3{ clt ltI0f x'g'x'GYof] . cToGt} hgz}nL pRr ljrf/ ePsf s=bL3{
u|fdL0f IF]qsf hgtfx?sf nflu nf]slk|o g]tf x'g'x'GYof] . pxf“;+u a'h'{jf l8u|L
;fx|} sdL eP klg rf}tkmL{ k|ltefsf] wgL x'g'x'GYof] . pxf“ o'jf cj:yfdf Pp6f
s'zn snfsf/ uLtsf/ g[Tosf/ klg xf] . ufp“sf a'9fkfsfx?n] pxf“nfO{ snfsf/ eg]/
klg lrGb5g\ . dnfO{ /fd|};+u ofb 5 @)%& ;fndf kf6L{sf] ljrf/ lgdf{0fdf
7"nf 7"nf ax; 5nkmnx? ePsf lyP . To;a]nf /f]Nkf lhNnfsf] kf6L{
k|lzIf0f e]nfdf pxf“n] Pp6f qmflGtsf/L uLt ufpg' eof] . Tolta]nf l;+uf] xn g}
pT;flxt eP/ gf“r]sf] lyof] . pxf“n] snfsf/x?nfO{ olt dfof ug'{x'GYof] .
eljiosf of]4fx? eg]sf o'jfx? g} xf] eg]/ k|]/0ff lbO/xg' x'GYof] .
pxf“sf] hGd:yfg yjfªsf]
e"ldaf6} /fhg}lts hLjgsf] ;'?jft u/L cl3 a9\g] l;nl;nfdf jf/f, k;f{ k'Ug'
ePg ls h'Dnf hfh/sf]6 k'Ug' ePg ls g]kfnL hgtfsf] nflu sxf“ k'Ug' ePg / <
oxL @)^! c;f]h @% ut] cfGbf]ngsf] l;nl;nfdf slknj:t'lt/ u}/x]sf] a]nf
c3f{vf“rLsf] afª\u]tfndf b'Zdgsf] 3]/fdf kg'{ eof] / sfo/ xTof/f b'i6n]
cGwfw'Gw uf]nL rnfp“bf pxf“ ;+u}sf s]xL ;fyLx? ToxL 9Ng' eof] . pxf“sf]
xftdf uf]nL nfUof] / 3fOt] cj:yfdf b'Zdgn] sAhf u¥of] . b'Zdgn] kf]n v'nfpg]
x/]s sf]lzif u¥of] b'ZdgnfO{ pxf“n] eGg' eof] æsfo/x? xf] daf6 s'g} lrh kfpg]
cf;f gu/ cf“6 5 eg] 5fQLdf uf]nL xfgÆ pxf“sf] of] zabn] b'Zdg cft+sLt eof]
. cGttM sfo/tfk"0f{ tl/sfn] xTof u¥of] t]hdfg 3tL{ s=bL3{ xf“;L xf“;L
d[To' :jLsfg'{ eof] / ;bfsf] nflu bL3{ hLjg k|fKt ug'{ eof] .
pxf“sf] d[To'sf] va/n]
cfh pxf“sf ;xof]4fx?n] cf“;' aufp“b} 5g\ . cfqmf]lzt ePsf 5g\ . / xTofsf]
abnf Nofpg] s;d vfO/x]sf 5g\ . pd]/n] ltg bzs sfl6;s]sf 5g\ bf/L h'“8f km'n]sf]
5 t/ pxf“sf] cf“6 / ;fx; b]Vbf !^ jif]{ hjfg eGbf sdL 5}g\ s=uf]/] s=sdf08
emf“s[x? pxf“sf ;xkf7Lx? pxf“x? eGg'x'G5 æxfdL u|fdL0f Onfsfsf hgtfx?nfO{
p7fpg] ;jfndf sxL st} em's]gf} @)#* ;fnsf] ;}lgs ck|]zg xf]; of @)%@ ;fnsf] /f]ldof]
ck|]zg, @)%% ;fnsf] lsnf] ;]/f 6' xf];\ of ;+s6sfnsf] b'Zdgsf] x/]s ck|]zgx? xf];\
xfdL sbfkL klg em's]gf}+ . cfh s=t]hdfgn] cfºgf] gfd Oltxf;sf] kfgfdf ;'Gb/ cIF/n]
sf]g'{ eof] . xfdL klg zxLbx?nfO{ eG5f}+ xfdLnfO{ klg tkfO{x?;+u} n}hfg';\
g5f]8\g';\ eg]sf 5f}+ . g]kfnL hgtfsf] d'LQm lglDt xfd|f] /utsf] cfjZostf k5{ eg]
lbg tof/ 5f}+ .Æ log} hf]lznf zAbx?af6 o'jfx?nfO{ gof“ ;Gb]z lbg'x'G5 .
zxLb s=t]hdfg 3lt{ -bL3{_
sf] ef]lts hLjg 9Nof] t/ pxf“sf] d[To' bL3{ lhlj eof] . pxf“ cfh k|To]s afns
j[4sf] 9's9'sL leq af“lr/xg' ePsf] 5 cGtdf zxLb t]hdfg 3lt{ -s=bL3{_ nufot
;Dk"0f{ zxLbx?df efjk"0f{ >4f~hnL .