| jif{ !$ |
c+s % |
d+unjf/, kf}if ^, @)^! |
Year 14 |
Issue 5 |
December 21, 2004 |
n]vx?
lj:tf/sf
lhNnfx?sf] cg'e"lt, ;d:of / ;dfwfg
– afdb]j IF]qL
g]kfn sDo'lgi6 kf6L{-dfcf]jfbL_ cGt/f{li6«o ;j{xf/fju{sf] cleGg c+usf]
x}l;on] dfS;{jfb–n]lggjfb–dfcf]jfbsf] ;fj{ef}d l;4fGtsf] cfwf/df ju{;+3if{,
cGt/;+3if{sf] aLraf6 /0fgLlts / ;+3if{sf] ?kdf sfo{gLlts lbzf lgwf{/0f ub}{ cfO/x]sf]
5 . k|ltlqmofjfbLx?n] ljZjaf6 g} sDo'lgi6 nf]k ePsf] k|rf/ u/]sf] a]nfdf xfd|f]
kf6L{n] hgo'4sf] P]ltxfl;s yfngL / ju{;+3if{, cGt/;+3if{nfO{ jfb–ljjfb–;Djfbaf6
g]kfnL qmflGtsf] ljlzi6 lgodx?sf] pb\3fl6t ub}{ /0fgLlts ;Gt'ngaf6 k|ltcfqmd0fdf
k|j]zsf] cj:yfdf cfOk'Ug' Pp6f u'0ffTds km8\sf] g} xf] . ;xL of]hgf / To;sf]
sfof{Gjog kIf ;xL x'gfn] g} kfr“ jif{df qmflGtsf/L hgo'4n] dfn]dfjfbsf]
lj1fgnfO{ g]kfnsf] ljz]iftfdf nfu" ubf{ k|fKt cg'ej / gof“ gof“
sLlt{dfgx?n] dfqfTds ljsf;af6 u'0ffTds ljsf;lt/ k|j]z ub}{ ;+Zn]lift ?kdf g]kfnL
qmflGtnfO{ lbzf lgb]{lzt ug]{ ljrf/>+[vnf …k||r08kyÚ sf] ?kdf ljsf; u¥of]
. bf];|f] /fli6«o ;Dd]ngaf6 oxf“;Dd cfOk'Ubf kf6L{ ;j{xf/f ;f+:s[lts qmflGtsf]
k|:yfg ljGb'df 6]s]/ @!cf}+ ztfAbLsf] cj:yfdf ;j{xf/fju{ / hgo'4sf] g]t[Œj ul//x]sf]
5 . qmflGtnfO{ lg/Gt/tf lbg] / k|ltqmflGtnfO{ /f]Sg] ;Qf ;DaGwL cjwf/0fnfO{
…@!cf}+ ztfAbLsf] hgjfbsf] ljsf;af/]Ú k|:tfjaf6 kf6L{ 5nkmn / ax;sf]
k|lqmofdf 5 . of] k|:tfjsf] d'Vo hf]8 ;j{xf/fjfbL kf6L{nfO{ gof“ 9+uaf6
lgdf{0f ug'{lt/ hf]l8Psf] 5 . o;nfO{ kf6L{ k+lQmn] a'¤g' eg]sf] cfd kf6L{
k+lQmnfO{ lg/Gt/ ;r]t / lqmofzLn /fVg] g} xf] . @!cf}+ ztfAbLsf] hgjfbsf]
d"n dd{nfO{ cfTd;fy ub}{ k|ltqmflGtsf sf]0faf6 p7\g] ljrf/, sfo{z}nL,
k|j[lQ / Jojxf/sf lj?4 lg/Gt/ j}rfl/s cGt/;+3if{ ub}{ ;j{xf/fjfbL gof“
n8fs" kf6L{ lgdf0f{ ug'{ / ;r]t agfpg' cfd kf6L{ sfo{stf{sf] lhDd]jf/L xf]
. tadfq ;xL of]hgfsf] sfof{Gjog u/]/ xfdL k|ltcfqmd0fsf] of]hgfnfO{ ;kmn agfpg
;Sg]5f}+ . xfdL ljz]if IF]qleq kf6L{ sfo{stf{x?n] cem} dd{ / uDeL/tfsf ;fy o;nfO{
lng' kb{5 . xfd|f] hgo'4sf] ljsf;qmdn] lgdf{0f u/]sf] cfwf/IF]qdf g]kfnsf ;j{xf/f
ju{sf] dfq geP/ ljZjsf ;j{xf/fju{sf cf“vf l6s]sf 5g\ . cfwf/IF]qsf] cfbz{,
ljrf/ lgdf{0f, of]hgfsf] sfof{Gjog u/]/ dfq xfdL k|ltcfqmd0fsf] of]hgfnfO{ ;kmn
agfpg ;Sg]5f}+ . cfwf/IF]qsf] cfbz{, ljrf/ lgdf{0f, of]hgf sfof{Gjog, sfo{z}nL /
Jojxf/ ;a}nfO{ xfdLn] nfu" ubf{ /fli6«o cGt/f{li6«o ?kdf uDeL/tfk"j{s
lng ;Sg] x'G5 . To;}n] xfd|f] lhDd]jf/L klg To;}cg'?k x'g cfjZos 5 . ljz]if IF]q
cfwf/, lj:tf/ / k|rf/ h:tf] ljljwtfsf] 5 . klZrddf cfwf/sf] cj:yf 5 eg] l5d]ssf
lhNnf c3f{vf“rL u'NdL, jfUn'ª, DofUbL lj:tf/sf lhNnfx? x'g . dgf¨, d':tf¨
lhNnfx? k|rf/sf] ?kdf /x]sf 5g\ . To;}n] oxf“ lj:tf/sf] ;d:of / ;dfwfgdf dfq
s]lGb|t /x]/ rrf{ ul/g]5 .
!_ of]hgf lgdf{0f /
sfof{Gjogsf] k|Zg M
cfwf/l;t hf]l8Psf lj:tf/sf lhNnfx?sf] e"ldsf s]Gb|Lo ;Qf sAhf ug]{
k|lqmofl;t hf]l8Psf] a9L b]lvG5 . o;f] x]bf{ oxf“sf clwsf+z e"–efux?
nfdf] ;do;Dd 5fkfdf/ Onfsfsf] ?kdf sfod /x]sf] / vf; vf; /0fgLlts Onfsfx?df dfq
cfwf/ Onfsf lgdf{0f x'g ;Sg] l:yltnfO{ Wofg /fvL of]hgfx? lgdf{0f ug'{kg]{
b]lvG5 . lsgls ljsf;sf] lgodcg';f/ klg c;dfg / ljifdsf] åGåjfbL lgodnfO{ Wofg
/fVbf ljleGg IF]q, :yfgx?sf] km/s km/s x'g ;Sb5 . xfdLn] b]zsf] ;du| hgjfbL
qmflGtnfO{ ljsf;sf] ;du| k|lqmofdf x]bf{ PsLs[t / cGt/;DaGwLt x'G5 . o;nfO{ cnu
cnu u/]/ x]g{ ldNb}g . t/ klg cfwf/, lj:tf/ / zx/Lof If]qsf] e"ldsfsf]
ljz]iftfnfO{ Wofg lbP/ g} qmflGtsf/L cfGbf]ngnfO{ cufl8 a9fpg ;lsG5 . of]hgf
lgdf{0f ubf{ b]zsf] /fli6«o kl/l:ylt, o'4sf] ljsf;, j:t'ut / cfTdut l:ylt,
/fli6«o Pj+ cGt/f{li6«o cGt/lj/f]wnfO{ Wofgdf /fvL s]Gb|sf of]hgfx? lgdf{0f
x'g] ub{5g\ . t/ oxf“ xfdLn] Wofg lbg'kg]{ s] b]lvG5 eg] s]Gb|Ls[t of]hgfnfO{
sfof{Gjog ubf{ cfwf/nfO{ /0fgLlts s]Gb|ljGb' agfpg' kg]{ / lj:tf/nfO{ cfwf/df
abNb} zx/Lo IF]qsf sfdx?nfO{ dfqfTds / u'0ffTds b'j} lx;fan] ljsf; u/]/ n}hfgdf
hf]8 lbg' kb{5 . xfdLn] lj:tf/sf If]qsf] of]hgf nfu" ubf{ d'VotM lhNnfleq
agfPsf cfwf/ OnfsfnfO{ bx|f]l;t ;dfTg' kb{5 . lsgeg] Tof] Onfsfaf6 lhNnfnfO{
ljsf; ug]{ /0fgLlt yfngLsf] ljGb' x'g ;Sb5 . To;nfO{ u'dfpg'sf] cy{, ljsf;
gug'{sf] cy{ x'g ;Sb5 . olb To;f] eof] eg] Tof] Onfsf dfq geP/ k"/} lhNnf
g} ;j{:j l;2Lg] x'g ;Sb5 . xfdLn] cfwf/ agfPsf Onfsfdf 6]s]/ cGoq k}mlng] gLltsf]
cjnDjg ug{ h?/L 5 . k"/} lhNnfdf Ps}rf]6L ljsf; ug{ ;f]Rg] xf] eg] xfdL
dgf]utjfbdf km:g] vt/f x'g]5 . xfdLn] lj:tf/nfO{ cfwf/l;t hf]8\gsf]nflu hg–;xeflutfnfO{
ljljw df]rf{df uf]naGb u/fp“b} xfd|f] cfGbf]ngk|lt cfslif{t / k|ltlqmofjfbL /fHo;Qfk|lt
3[0ff hufpg cfjZos 5 . lj:tf/nfO{ cfwf/l;t hf]8\g cyf{t cfwf/fnfO{ /Iff ub}{
lj:tf/df km}nfpg] sfd g} xfd|f] of]hgfx?sf] cleGg c+usf] ?kdf ufl;g h?/L 5 .
xfdLn] of]hgf lgdf{0f ubf{ c;dfg / ljifo ljsf;sf] km/s km/s IF]qsf] e"ldsf
/ To;}cg'?k of]hgf agfp“b} ;du|df qmflGt PsLs[t / cGt/;DaGwLt x'G5, o;nfO{
hf]8\g cfjZos 5 5'§fpg ldNb}g eGg]af/] hfGg h?/L 5 . xfdLn] xfd|f] r]tgfsf]
ljsf;df tLa|tf Nofpg klg h?/L 5 . tLa| ?kdf ablnPsf] kl/l:ylt, ablnPsf] cGt/lj/f]w
/ ablnPsf] /fhg}lts cj:yf;+u} xfd|f] r]tgfnfO{ ljsf;sf] ultdf ;+u} ljsf; u/]/
n}hfg' kb{5 . obL xfdLn] To;f] ug{ ;s]gf}+ eg] j:t'ut kl/l:ylt eGbf w]/} kl5kg]{
5f}+ / of]hgf lgdf{0f ubf{ / sfof{Gjog ubf{ blIf0fkGyL ?9Ljfbsf] lzsf/ x'g] vt/f
x'g]5 . To;}n] qmflGtnfO{ ultlbg] eGbf klg of t Wj+z lt/ of t k|ltqmflGtlt/ 8f]/fpg]
vt/f x'g]5 .
@_ dflysf] of]hgfnfO{
s]Gb|Ls[t ug]{ / nfu" ug]{ k|Zg M
sltko ;dodf IF]qsf] of]hgf / lj:tf/sf lhNnfx?sf] j:t'ut l:ylt / cfTdut
l:yltl;t cGt/lj/f]w /x]sf] kfOG5 . dflysf] of]hgfnfO{ nfu" ubf{ slxn]
cs{d0otfdf km:g] / slxn] of]hgf sfof{Gjog ubf{ l9nf ;':tL / pbfl;gtf b]vf kb{5 .
d'VotM of] ;d:of lj:tf/df bIf hgzlQmsf] cefj / cfTdut l:yltn] o'4sf] p“rfOnfO{
bx|f];+u ;dfTg g;Sg' / IF]qsf] of]hgfnfO{ lhNnfsf] of]hgfdf 9fNg g;Sg' g} ;d:ofsf]
?kdf /x]sf] 5 . t/ xfdLn] kf6L{ s]Gb|, IF]qn] to u/]sf cfd /fhg}lts, kmf}hL
sfo{lbzfnfO{ / of]hgfx?nfO{ lj:tf/sf] ljz]iftfdf nfu" ug{ qmflGtsf/L
lgk"0f{tf x'g'kb{5 . lj:tf/sf] IF]q dWo kxfl8 e"efudf kg]{ / ls;fg tyf
ufp“ k|wfg cw{–;fdGtL ;+/rgfsf] d"ne"t / ;dfgtfsf] cltl/Qm g]kfnsf]
jt{dfg / ;fdGtL /fHoJoj:yfsf] s]Gb| lgs6 /x]sf] ef}uf]lns, /fhg}lts, ;dflhs
lx;fan] lgDg k"“hLkltju{sf] ljsf; / /fhg}lts lqmofzLntf ;fk]lIfs ?kdf a9L
ePsf] ljz]iftfx?n] klg lj:tf/sf lhNnfx? hgo'4 / hg;Qfsf] ljsf;df s]xL ljz]iftf /
;d:of klg 5g\ . d'VotM cw{–;fdGtL u|fdL0f cy{ Joj:yfsf] ;dfhsf] ;du| ;dfgtf
leqaf6 klg pTkGg x'g] s]xL IF]qut, lhNnfut, ljz]iftfnfO{ a'¤g] / tL
ljz]iftfcg'?k s]Gb|, IF]qsf of]hgfnfO{ 9fNg kf6L{ sld6Lx? ljj]szLn /
lgk"0f{ x'g h?/L 5 . lj:tf/df j:t'ut ;fdl/s cg's"ntf Psflt/ kf6L{sf]
sdhf]/ cfTdut l:ylt hgwf/sf] cg's"ntfaLrsf] cGt/;DaGw 5 eg] csf]{lt/ kf6L{
s]Gb|, IF]qsf] lg0f{o / jt{dfg kl/l:ylt;+u} lj:tf/nfO{ Wofg lbP/ of]hgf nfu"
ub}{ bL3{sflng ?kdf ;fgf ;fgf 5fkfdf/ Onfsf ljsf; ub}{ cfwf/l;t uf“:g]
k|lqmofdf b]vf k/]sf ljz]iftffnfO{ a'¤g / nfu" ug{ h?/L 5 . s]Gb| tyf
IF]qsf of]hgfnfO{ nfu" ug]{ ;Gbe{df Psflt/ 7f]; ljz]iftfx?sf] cjnf]sg ubf{
clt/l~ht hf]8 lbg] / bL3{sflng hgo'4sf] dfg / :k|L8;lxt cfwf/If]qdf hf]8\g] / Ps
7fp“df 6]s]/ cGoq km}lng] cfd lgodnfO{ lal;{lbP/ cg'ejjfbL uNtL ug]{, csf]{lt/
cfd of]hgfnfO{ bx\f]l;t kqmg] gfddf 7f]; j:t'ut / cfTdut ljz]iftfnfO{ lal;{lbg]
/ h8\;"qjfbL uNtL ug{ k'Ug] . logL b'j} k|j[lQsf] lj?4 j}rlf/s ;+3if{ ub}{
7f]; ljz]iftfsf] d'Nof+sg u/L s]Gb| / IF]qsf of]hgf nfu" ug'{ kb{5 .
of]hgfnfO{ ljz]iftfcg'?k 9fNg / Onfsfx?sf] juL{s/0f ub}{ ljsf;qmd s]xL leGg
9+un] / leGg ultdf x'g ;Sg] oyfy{nfO{ a'¤g h?/L 5 . dfS;{jfb–n]lggjfb–dfcf]jfbsf]
;fj{ef}d lgodnfO{ cfºgf] ;do / 7fp“sf] 7f]; ljz]iftfdf nfu" u/]/
b'lgof“nfO{ abNg' g} ;j{xf/fjfbL lj1fgsf] lgod xf] .
#_ lj:tf/sf lhNnfx?df
kmf}hLs/0fsf] k|Zg M
xfd|f] kf6L{n] kmf}hLs/0fsf] dxŒjnfO{ ;jf{lws dxŒjsf;fy p7fp“b} cfPsf]
5 . @!cf}+ ztfAbLsf] hgjfbsf] ljsf;sf] af/]Æ k|:tfjdf cfdhg;d"bfonfO{ klg
kmf}hLs[t ug]{af/] ax; g} ;[i6L u/]sf] 5 . xfd|f] kf6L{n] kmf}hLs/0fsf] k|ZgnfO{
uDeL/tfsf;fy p7fP klg lj:tf/sf lhNnfx?df kmf}hLs/0faf/] s]xL ;d:of b]vf k/]sf
5g\ . w]/}h;f] hgd'lQm ;]gfdf sfo{/t sd/]8x? 3/ kmsg]{ / ;+u7gdf sfd ug{ vf]Hg]
k|j[lQsf] ljsf; ePsf] 5 . lrGtgdf ;]gfdf sfd ug]{n] dfq kmf}hL ;+3if{ ug]{ xf] /
u}/kmf}hL sfd ;+u7sn] dfq ug]{ xf] eGg] ;f]+rdf kl/jt{g Nofpg h?/L 5 . hgo'4 ;'?
eP/ cf7f}+ jif{ k"/f u/L gjf}+ jif{df k|j]z ubf{ o'4n] w]/} p“rfO xfl;n
u/]sf] 5 . kmf}hLs/0fsf] k|Zgdf kf6L{leq klg b'Oj6f lrGtgx? b]vf kb{5g\ . k|yd,
hgo'4 yfngL eGbf k"j{sf g]tf sfo{stf{x?n] kmf}hLs/0fsf] cy{ / dxŒjnfO{ /fd|/L
cfTd;fy ug{ g;s]sf] cj:yf clxn] klg obfsbf b]vf kb{5 eg] låtLo, hgo'4 yfngL
kZrft\ cfGbf]ngdf k|j]z u/]sf g]tf sfo{stf{x?n] kmf}hLs/0fsf] cy{nfO{ Psf+sL ?kdf
kmf}hLjfbsf] ?kdf a'em]sf] kfOG5 . of] ;d:of xfd|f] ;du| cfGbf]ngsf] ;d;of klg
xf] / ljz]iftM of] l:ylt lj:tf/sf lhNnfx?df cGt/lj/f]wsf] ?kdf b]vf k/]sf] 5 .
of] ;d:of sxf“g]/ xf] eg]/ xn x'g h?/L 5 . d'VotM xfd|f] ljutdf a;]sf] s]Gb|Lo
;ldltdf k|:tfljt @!cf}+ ztfAbLsf] hgjfbsf] ljsf;af/]sf] k|:tfjn] /fd|/L xn
u/]sf] 5 . of] k|:tfjdf dd{sf;fy p7fOPsf] kf6L{ k+lQm / cfd hg;d"bfonfO{
kmf}hLs[t ug]{ k|Zgdf ljz]if Wofg lbPsf] 5 . To;}n] ;d:of kmf}hLjfbsf] geP/
kmf}hLs/0fsf] g} xf] eg]/ xfdLn] a'¤g h?/L 5 . lsgls hg;]gfsf] ;jfndf klg ;]gf
;Qfsf] cleGg c+u x'g] x'gfn] klg qmdzM hgtfaf6 s6\g] ;Defjgf x'gfn] ;xL ljrf/ /
/fhgLltn] n}; ug{ ;lsPg eg] of] hg;]gf / sfo{stf{nfO{ kmf}hLs/0f ub}{
hg;d"bfosf] ;fu/df ljno u/fpg] k|of; ul/Pg eg] gf]s/zfxL k"“hLjfbL
lrGtgdf ljsf; x'“b} hfg]5 / k|ltqmflGtsf] kfq aGg] vt/f /xG5 . of] jt{dfg ;fd|fHojfbL
ljZj qmflGtsf] g]t[Œj ug]{ ;j{xf/f ju{sf] kf6L{ :jod kmf}hLs/0f geOsg p;n]
qmflGt ;DkGg ug{ ;Sb}g eGg] s'/f :jtM l;4 5 . s]Gb|Lo ;Qf sAhf ug]{ k|Zgdf lj:tf/sf
lhNnfx?sf] e"ldsf dxŒjk"0f{ x'gfn] klg kmf}hLs/0fsf] ljifodf uDeL/ eP/
;f]Rg h?/L 5 . xfdLn] cfkm}nfO{ kmf}hLs/0f ub}{ cfd hg;d"bfonfO{
hgldlnl;ofdf ;+ul7t ub}{ kmf}hLs/0f u/fpg' kg]{ / pgLx?nfO{ b'Zdgsf] lj?4 / cfºgf]
/Iffsf]nflu k|lt/f]w ;+3if{df ptfg'{ h?/L 5 . dfS;{ / P+u]N;n] sNkgf ug'{ePsf] /
n]lgg / dfcf]n] k|ltkfbg ug'{ePsf] ?k g} hg;d"bfonfO{ g} ;z:q dfgj ;d'b|df
kl/0ft ug'{ xf] . of] d'VotM cfGbf]ngdf vl8\sPsf] ljifo xf], o;nfO{ lj:tf/df
ljz]if Wofg k'/fpg' kb{5 . To;}n] k|To]s kf6L{ sfo{stf{ sld6Lx?n] kmf}hLsfdnfO{
d]?b08sf] ?kdf /fv]/ ;f]Rg] / kmf}hL sfdnfO{ k|wfgtf lb+b} u}/ kmf}hL sfdl;t
tfnd]n ldnfpg' kb{5 .
$_ lj:tf/sf lhNnfdf hglbzf
nfu" ug]{ k|Zg M
lj:tf/sf lhNnfx?df k|ltlqmofjfbLsf] ;Qf Wj+z / gof“ ;Qfsf] lgdf{0fsf]
k|lqmofaf6 cufl8 a9]sf] a]nfdf xfd|f] hglbzf s:tf] nfu" ug]{ eGg]af/] Wofg
lbg h?/L 5 . qmflGt Wj+z, lgdf{0f / ljnf]kLs/0fsf] lbzfdf cufl8 a9\b5 of] ;fj{ef}d
;To xf] . o'4sflng ;dodf Wj+z k|wfg eP klg xfdL lgdf{0fsf] k|lqmofnfO{ ljl;{g
x'“b}g . ;QF eg]sf] Wj+zsf] ;fwg klg xf] / lgdf{0fsf] ;fwg klg xf] . qmflGtsf]
;dodf sfo{gLlt kl/jt{g h:t} ;Qfsf] k|wfg kIf kl/jt{g x'G5 . ;Qf eg]sf] /0fgLlts
lx;fan] lgdf{0fsf] ;fwg g} xf] . To;}n] lj:tf/sf lhNnfx? clxn] ;Qf lgdf{0fsf]
k|lqmofdf 5g\ . o; cj:yfdf xfdLx?n] s:tf] hglbzf cjnDjg ug]{ d"Vo ljifo ag]/
cfPsf] 5 . xfdLn] lj:tf/df hglbzf nfu" ubf{ dfcf]n] hg5fkfdf/x?nfO{
;"qj4 ug'{ePsf] cg'zf;gsf tLg d'Vo lgod / Wofg lbg' kg]{ cf7 s'/fnfO{ xfd|f]
qmflGtsf/L cfGbf]ngdf ;fGble{s ePsf]n] To;nfO{ b[9tfk"j{s nfu" ug'{
kb{5 . lj:tf/sf lhNnfx? ju{ ;+3if{sf] pb\ud ynf] geP/ klZrdsf] ju{ ;+3if{sf]
5fn;lxt dfqfTds ljsf;sf] r/0fdf 5 . xfdLn] lj:tf/df hg;d"bfoaLr hglbzf nfu"
ug]{ eg]sf] klZrdsf hgtfsf] ?kdf ;f]+r]/ xf]Og, obL To;f] ul/of] eg] dgf]ut g}
x'g]5 . klZrdsf hgtfn] ;fdfGo 1fgsf] ?kdf qmflGtnfO{ cfTd;fy u/]sf 5g\ . To;nfO{
Jojxf/tM nfu" ub{5g\ . lj:tf/df qmflGtsf/L cfGbf]ngsf] 1fgaw{s JofVof t
ub{5g\ t/ Jojxf/df nfu" ub}{gg\ . of] aLrsf] cGt/lj/f]wnfO{ xn ug]{ eg]sf]
klZrdsf hgtfnfO{ Jofks 5nkmn ax;df Nofog h?/L 5 / cGt/;+3if{ g} kf6L{sf] hLjg xf]
eg]/ af]w u/fpg h?/L 5 eg] lj:tf/sf lhNnfdf cfd hg;d"bfonfO{ Jojxf/df ju{
;+3if{sf] e§Ldf xf]Dg h?/L 5 . tadfq qmflGtsf/L cfGbf]ngnfO{ cufl8 a9fpg /
s]lGb|s[t ug{ ;Sb5f}+ . hglbzf …dfcf]jfbÚ sf] Pp6f ;jf{lws dxŒjsf] ljifo xf]
. s=dfcf]n] ;j{xf/f ;f+:s[lts qmflGtsfndf dxŒjsf;fy p7fPsf] ljifo dWo Ps xf] .
hgtfaf6 lnP/ hgtfnfO{ lbg], hgtfsf] ;]jf ug]{, lxDdtsf;fy hg;d"bfonfO{
hfu[t ug]{, hgtf kfgL x'g\ hg5fkfdf/ df5f x'g\ eGg] egfOnfO{ d'VotM xfdLn] Jojxf/df
nfu" ug'{kb{5 . lsgls lj:tf/sf lhNnfx? hg;Qf lgdf{0fsf] k|lqmofdf 5g\ .
hg;Qf lgdf{0fsf]nflu qmflGtsf/L hgcfwf/ clgjfo{ zt{ xf] . xfdLn] hgtfsf x/]s kL/dsf{df
;fy lbP/ hg;d"bfonfO{ ju{b'Zdg lj?4 pEofpg] hgr]tgfsf] ljsf; u/fpg h?/L 5 .
qmflGtsf/Lx?n] o'4 / qmflGtsf] ljz]iftfaf/] cfºg} cg'ejaf6 d2t u/]/
hg;d"bfosf] dg lhTg' kb{5 / alnof] hgcfwf/ lgdf{0flt/ Wofg lbg'kb{5 . xfdLn]
lj:tf/sf lhNnfx?df hgcfwf/nfO{ qmflGtsf] kIfdf s;/L ;'b[9 / lj:tf/ ug]{af/] ;f]+Rg
cfjZos 5 . cx+sf/ / 3d08 qmflGt lj/f]wL k|j[lQ xf] eg]/ hgtfsf] aLrdf ljgd| aGg]
/ hgtfnfO{ af]em ePsf] cg'e"lt gx'g] u/L Jojxf/ ug'{kg]{ x'G5 . xfdLn]
xfd|f] hLjgz}nL klg hgtfsf] :t/l;t d]nvfg] lsl;dsf] ;j{xf/f z}nL x'g'kb{5 .
sltko t8s–e8sn] xfd|f] qmflGtnfO{ k|ZglrGx pEofOlbPsf] 5 . k|foM lj:tf/sf
lhNnfdf kf6L{ sfo{stf{x? ;'vsf] ;dodf ;lhnf] cj:yfdf hgtfsf] 3/ g5f8g] /
k"/} Wj+z ug]{, cK7f/f] kl/l:yltdf hgtfsf] 3/df hfg'eGbf klg d'v gb]vfpg]
sfo{z}nL ljsf; ePsf] 5, To;nfO{ ;'wfg'{ kb{5 / ;lhnf] ;'v, cK7f/f] kL/dsf{ b'a}
cj:yfdf hgtfl;t ;DaGw sfod /fVg] xfd|f] hglbzfsf clgjfo{ lgodnfO{ kfngf ug'{kb{5
.
cGtdf, s=dfcf]n] eg] em}+ of] ;+;f/df s]xL klg c;Dej 5}g, obL xfdLn]
cfsfz 5'g] ;fx; u5f}{ eg] . pQm egfOaf6 xfdLn] xfd|f hLjgsf ;a} IF]qsf ljrf/, /fhg}lts,
;+u7g, ;f+:s[lts / sfo{z}nLdf ?kfGt/0f ub}{ kf6L{sf of]hgfnfO{ cfTd;fy ub}{
xfdkmfNof}+ eg] xfdL /0fgLlts k|ltcfqmd0fdf k|j]z u/]sf of]hgfnfO{
b[9tfk"j{s nfu" ug{ ;Ifd x'g]5f}+ . k'gM dfcf]sf] egfO{ eljio pHHjn 5
t/ af6f] af¨f]l6¨f] 5 eGg] o'lQmnfO{ cfTd;fy ug{ h?/L 5 .
>fj0f !), @)^!
zxLb
dfu{ lgdf{0f cleofg M P]ltxfl;s s]Gb|Ls/0f / hgkl/rfng
sdn
k|;fb
ut
d+;L/ % ut]b]lv g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf] g]t[Tjdf /f]Nkfsf] g'jfufp“b]lv
P]ltxfl;s uf“p yjf¨ / ?s'dsf] r'gjfª\;Dd sl/a !)) ls=dL= df]6/ af6f] vlg+b}5
. /fKtL c+rnsf k“fr} lhNnf / n'lDagL—wf}nflu/Lsf slknj:t', u'NdL,
c3f{vf“rL, jfUn'ª\ / DofUbLsf nfvf}+ hg;d'bfosf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng u/L vGg
yflnPsf] o; af6f]sf] gfd …zxLb dfu{Ú /fv]/ hgo'4sf bf}/fgdf alnbfg ug]{ dxfg\
zxLbx¿sf] ;+emgf, clejfbg / ;Ddfg ug]{ clek|fo kf6L{n] /fv]sf] :ki6 5 .
hgo'4nfO{ cfh /0fg}lts k|Tofqmd0fdf k'/fpg'df ;jf{lws of]ubfg ug'{ePsf dxfg\
zxLbx¿sf] sb/ ug]{ o; of]hgfsf] cfkm}df dxTj / ul/df 5“b}5 . To;dfly klg Wj+z
k|wfg dflgPsf] jt{dfgsf] o'4sfnLg cj:yfsf hl6n / u+le/ df]8x¿df xhf/f}+ sfo{stf{
/ nfvf}+ hgtfsf] :jo+;]jL s]Gb|Ls/0f / kl/rfng u/]/ hgtfs} hLjg :t/nfO{ dfly
p7fpg] nIo lnPsf] of] of]hgf gof“ / cfsif{s dfq xf]Og, u+eL/ /
r'gf}tLk"0f{ klg 5 . h] xf];\, g]kfns} Oltxf;df k|yd k6s P]ltxfl;s ?kdf
ljzfn ;+Vofdf hgzlQm s]Gb|Ls/0f / kl/rfng u/L lgdf{0f ug{ cf“l6Psf] of] of]hgf
g]kfnsf] Oltxf;df t ;jf{lws 7"nf] / P]ltxfl;s x'“b} xf], ;+ejtM ;+;f/s}
Oltxf;df qmflGt ;+kGg gx'“b} ljb|f]xL kIfn] u/]sf] o; lsl;dsf hgkl/rfngsf
of]hgfx¿df of] klxnf] 7"nf] of]hgf xf] . hgkl/rfngsf b[li6n] dfq xf]Og,
zlQm, ;fwg, >f]t, gLlt, sfo{qmd / g]t[Tjsf] s]Gb|Ls/0fsf] b[li6n] klg zxLb
dfu{ lgdf{0fsf] of] of]hgf P]ltxfl;s g} /x]sf] 5 . pQm cleofgdf ePsf] s]Gb|Ls/0f
/ hgkl/rfngnfO{ s'g—s'g cfwf/df P]ltxfl;s dfGg ;lsG5 t < tL cfwf/x¿ d'VotM
oL /x]sf 5g\ M—
!= b;nfv hg;d"xsf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng M—
zxLb
dfu{ lgdf{0f of]hgfn] sl/a b; nfv JolQmsf] >dsf] dfu ub{5 . ! dL= af6f]
agfpgnfO{ !) hgf dflg;x¿sf] zlQm cfjZos k5{ eg]/ dfGg] xf] eg] sl/a ! ls=dL=
af6f] agfpg sl/a b; nfv dflg; kl/rfng ug'{ kb{5 . nfdf] ;dofjlwdf k"/f ug]{
nIo /fVg] xf] eg] Tof] klg 7"nf] s'/f] x'b}gYof] xf]nf, t/ cNksfnd}
k"/f ug]{ nIo lnPsf] o; of]hgfsf] nflu bznfv dflg;x¿ kl/rfng x'g'
hg;d'bfosf] P]ltxfl;s s]Gb|Ls/0f / kl/rfng g} xf] . 7f]; ?kd} eGg] xf] eg] Pp6f
dfG5]n] !) lbg af6f] vg]/ kms{g] gLlt cg';f/ lx;fj ug]{ xf] eg] klg g]6 Ps nfv
dflg;x¿n] u}tLj]Nrf 3g / ;Ajnsf] ;xf/fn] pQm af6f] vg]/ agfpg] eGg] s'/f rfgr'g]
x'“b} xf]Og .
@= cfwf/If]q / lj:tf/If]qsf] ;xsfo{M—
o;
zxLb dfu{ lgdf{0f sfo{df cfwf/ If]qsf /f]Nkf, ?s'd / ;Nofg tyf cfwf/pGd'v If]qsf
bf¨, Ko"7fg / lj:tf/If]qsf slknj:t', u'NdL, c3f{vf“rL, jfUn'¨, DofUbLsf
hgtfsf] ;d]t ;xeflutf u/fpg] of]hgf /x]sf] 5 . ?s'dnfO{ 5f]Psf] dfq eGbf x'g] /
k"/} /f]Nkfdf lgdf{0f x'g] o; dfu{df !) lhNnfsf dflg;x¿, Tof] klg !) lbgsf]
k}bn ofqf u/]/ cfpg] / !) lbg nufP/ hfg] tyf !) lbg vGg] u/L k"/} Ps
dlxgfsf] hg>d zlQm vr{ u/]/ kf6L{n] vfln af6f] lgdf{0f ug{ dfq vf]h]sf] geO{
cfwf/Onfsf / lj:tf/Onfsfsf hg;d'bfox¿nfO{ 3'nldn u/fpg], ;xsfo{ u/fpg], efjgf /
ljrf/ cfbfg—k|bfg u/fpg], Ps—csf{sf] ;'v—b'Mvdf ;xefuL aGg] efjgf / ljrf/
a9fpg] u/]/ Jofks hgtfnfO{ uf]nj4 ug]{ / /0fg}lts k|Tofqmd0sf] d"n
of]hgfnfO{ ;xof]u k'/fpg] nIo klg lnPsf] 5 . nIo—p2]Zosf lx;fan] of] of]hgf
cToGt dxTjk"0f{ 5, To;}n] t b;—b; lhNnfsf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng, b;—b;
nfv hg;d'bfosf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng, Ps JolQmsf] nflu sDtLdf !)—!@ lbg b]lv
#)—#@ lbg;Ddsf] ;dosf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng u/]/ cfwf/ / lj:tf/ If]qsf] aLrdf
;b\efj / ;xof]uefj a9fpg vf]Hg] s'/f k"0f{tM P]ltxfl;s xf] / x'g]5 eGg] s'/fdf
z+sf b]lv+b}g .
#=xhf/f}+ g]tf—sfo{stf{ / of]4fx¿sf] cxf]/fq kl/rfng M—
clxn]
o; af6f]sf] lgdf{0fdf b}lgs ^%)) dflg;x¿n] vGg] sfd k|ToIf ?kdf ul//x]sf 5g\ .
of] lx;fjn] ;f] af6f] k"/f ug{ sl/a !%% lbg nfUb5 . af6f] vGg z'? ug'{cl3
o;sf] of]hgf lgd{f0f, ;e]{, cf}hf/ Joj:yfkg, ;"rgf—;+rf/, k|rf/ / tof/L
cflb sfd ug{nfO{ @% lbg yk nfu]sf] dfGg] xf] eg] sl/a !*) lbg cyf{t\ ^ dlxgf;Dd
of] af6f] lgdf{0fdf nfUb5 . xfn o;df !% hgf lgdf{0f ;ldltsf ;b:ox¿,
@& hgf Joj:yfkg ;ldltsf ;b:ox¿, #)) hgf :jo+;]jsx¿, $)
hgfhlt snfsf/x¿, * hgfhlt kqsf/x¿, @) hgfhlt :jf:Yo sdL{x¿ tyf ^))
hgfeGbf a9L ;'/IffsdL{ sd/]8x¿ u/L hDdf Ps xhf/ eGbf a9L ;+Vofdf g]tf—sfo{stf{
/ of]4fx¿sf] nuftf/ s]Gb|Ls/0f / kl/rfng eO/x]sf] 5 . o;/L !*) lbg;Dd lg/Gt/ ?kdf
xhf/f}+ hgfsf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng P]ltxfl;s xf] eGg' cTo'lQm gxf]nf .
$= g]t[Tjsf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfngM—
g]t[Tjsf]
s]Gb|Ls/0f / kl/rfng eGgfn] ljrf/, gLlt, p2]Zo, of]hgf, sfo{qmd tyf g]tf—sfo{stf{—of]4f
/ d'VotM ;jf]{Rr g]tf Pj+ Toxf“af6 cleJoQm x'g] lgb]{zgsf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng
xf] eGg] a'lemG5 / a'em\g' kb{5 . oL ;a}sf] Ps} k6s Ps 7f“pdf s]Gb|Ls/0f / kl/rfng
x'g] sfd o; zxLb dfu{ lgdf{0f cleofgdf eO/x]sf] 5 . ;fj{hlgs ePsf] tYo s] xf] eg]
of] af6f] lgdf{0fdf cWoIf s=k|r08sf] lgb]{zg /x]sf] 5 . To;kl5 qmdzM cGo g]tf,
sfo{stf{ / of]4f— ldlnl;ofx¿sf] ;d]t k|ToIf ;xeflutf /x]sf] 5 . o;}u/L, o;
cleofgdf hgtf—sfo{stf{nfO{ qmflGtsf/L sfd—Jojxf/df cfslif{t ug]{ ;xL ljrf/,
hgtfsf] hLjg:t/ p7fO{ hg;]jf ug]{ gLlt, cfwf/Onfsf ;'b[9 ub}{ k|Tofqmd0fdf hfg]
of]hgf, ljsf;—lgdf{0f ug]{ sfo{qmdsf ;fy} s}of}+ g]tf—sfo{stf{ / of]4fx¿sf]
s]Gb|Ls/0f / kl/rfng cGttM / ;f/tM g]t[Tjsf] s]b|Ls/0f / kl/rfng g} xf], hf]
g]kfnsf] Oltxf;df ljz]if P]ltxfl;s g} dfGg'' kb{5 .
pk/f]Qm
tYox¿sf cfwf/df zxLb dfu{ lgdf{0fsf] of]hgf Ps} k6s j}rfl/s—/fhg}lts,
;f+u7lgs, ;f+:s[lts / ;ffdl/s g]t[Tjsf] s]Gb|Ls/0f / kl/rfng xf] . o;sf ;fy} o;
of]hgfdf kf6L{n] cfly{s / ef}lts nufgL klg nufPsf] 5 . o;df s]Gb|Ls[t / kl/rflnt
hgtf, ;dy{s / z'elrGts, sfo{stf{, of]4f, g]tf / ;jf{]Rr g]t[Tjsf] zlQm - zf/Ll/s—dfgl;s_
sf] ;d]t s]Gb|Ls/0f / kl/rfng ePsf] 5 . oltdfq klg xf]Og, o; cleofgdf ef}uf]lns,
hftLo, If]qLo / ln+uLo zlQmsf] ;d]t s]Gb|Ls/0f / kl/rfng ePsf] 5 . oL ;a}
sf/0fn] ubf{ g'jfuf“p yjfª\— r'g\jfª\ zxLb dfu{ lgdf{0f cleofg P]ltxfl;s
s]Gb|Ls/0f / hgkl/rfngsf] dxfcleofg g} xf] eGg ;lsG5 .
zxLb
dfu{ lgdf{0fsf] of] dxfleofg ;';+kGg x'g] s'/f o;sf] xfn;Ddsf] l:yltn] b]vfPsf]
5 . ljxfgLn] lbgsf] emNsf] lbG5 eg] em}+ ut d+;L/ % ut] o;sf] pb\3f6g ;df/f]xdf
;xefuL ePsfx¿df b]lvPsf] pT;fx, lgdf{0f sfo{df h'6]sf hgtfsf] lqmofzLntf,
Joj:yfkgdf nfu]sf g]tf—sfo{stf{ / ;'/Iffdf cxf]/fq v6]sf of]4fx¿, ;+f:s[lts
sfo{df h'6]sf ;f+:s[lts sdL{x¿, :jf:Yo pkrf/df tNnLg :jf:Yo sdL{x¿sf] nugzLntf
tyf gLlt—lgb]{zgdf u+eL/ ag]sf ;jf]{Rr g]t[Tjsf] s[t1tfn] b]vfp“5 ls o;sf] ;kmntfnfO{
s;}n] /f]s]/ /f]Sg ;lsg] l:ylt 5}g . To;}n] s= dfcf]sf] g]t[Tjdf dxfg\ ;j{xf/f ;f+:s[lts
s|flGt sfndf ePsf] ce"tk"j{ s]b|Ls/0f / hgkl/rfng kl5sf] Ps P]ltxfl;s
s]Gb|Ls/0f / hgkl/rfng g} xf] jt{dfg zxLb dfu{ lgdf{0f cleofg . o;sf] jx'cfoflds
:j?k, p2]Zo / k|efj x]bf{ o;nfO{ j}rfl/s, /fhg}lts / ;f+:s[lts Pj+ ;f+u7lgs
s]Gb|Ls/0f / kl/rfngsf] dfq xf]Og, qmflGtsf/L ?kfGt/0fs} Ps o'ufGtsf/L of]hgf xf]
eGg ;lsG5 .
@)^!
kf}if @ ut]
s=
ls/0fsf] P]ltxfl;s k':tsM Ps ;dLIff
—gf/fo0f
zdf{
g]kfnL
qmflGtsf/L sDo'lgi6 cfGbf]ngsf Ps k|d'v x:tL tyf g]kfnL k|ultjfbL ;flxlTos—;f+:s[lts
cfGbf]ngsf d"w{Go ;dfnf]rs Pj+ ;f}Gbo{zf:qL s=ls/0f -df]xg j}B_ sf] xfn}
Pp6f ;j{yf gof“ / P]ltxfl;s k':ts æ
g]kfnL ;dfh / ;+:s[ltM Ps cWoogÆ k|sfzdf
cfPsf] 5 . hglbzf k|sfzg, g]kfnn]
k|sfzg u/]sf] of] k':ts hDdf ^) k]hsf] cfsf/df ;fgf] eP klg u'0fdf -cGt{j:t'df_
;f/ule{t / Hofb} dxTjk"0f{ 5 . æ Oltxf;sf] lgdf{0fdf /fhf, dxf/fhf jf slyt
jL/ k'?ifsf] xf]Og, nIof]Gd'v ultljlw / ;+3if{df ;+nUg >lds hg;d'bfosf]
lg0f{fos e"ldsf /x]sf]Æ x'G5 eGg] dfGotfnfO{ cfTd;ft\ u/]/ n]lvPsf] pQm
k':ts g]kfnL ;dfhs} nflu Ps ljlzi6 k|flKt xf] . k':tsdf 5f]6f] t/ ;+Zn]lift
e"ldsf n]vssf ;xsdL{ s=k|r08n] n]Vg' ePsf]n] k':tssf] ul/df / dxTj emg\
a9]sf] 5 . g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ sf cWoIf Pj+ hgd'lQm ;]gf g]kfnsf ;jf]{Rr sdf08/
s=k|r08n] pQm e"ldsfdf eGg'ePsf] 5—æ ;+lIfKtdf eGg' kbf{ k|:t't k':tsn]
g]kfnL ;dfhsf] ljsf; k|lqmofdf b]lvg] ;a}vfn] k|ltlqmofjfbL ljrf/x¿sf]
lgis[i6td gd"gfx¿sf] ulx/fOk"j{s / j:t'k/s 9+un] cWoog / ljZn]if0f ug]{
k|of; u/]sf] 5 . Æ
hDdf
hDdL ;ft cWofodf n]lvPsf] ;f] k':ts ;;{tL{ x]bf{ To;df lgDg s'/fx¿ kfpg ;lsG5 .
cWofo
Psdf Oltxf;sf] cWoogM ljlw / ;fdfu|Lsf]
k|Zg /x]sf] 5 . o;df ljZjb[li6sf]0fsf] k|ZgnfO{ k|d'v ljlw dflgPsf] 5 .
Oltxf; lgdf{0fdf cfbz{jfbn] d"nsf/s tTj O{Zj/Lo zlQm jf JolQm ljz]ifnfO{
dfGb5 t/ åGåfTds tyf P]ltxfl;s ef}ltsjfbn] hg;d'bfonfO{ dfGb5 . k|:t't k':tsn]
klg jf:tjdf hgtf g} …Oltxf;sf lgdf{tf x'g\Ú eGg] dfn]dfjfbL dfGotf c+ufn]sf]
5 . o;df clwe"tjfbn] ;dfhnfO{ :yL/ / algagfp“ 7fg] klg ef}ltsjfbL åGåjfbn]
ultlzn / cGt/lj/f]w k"0f{ 7fGb5 / h;cg';f/ kl/j{tg / ljsf; x'g] ub{5
eGg] lgisif{ lgsflnPsf] 5 . o;} a"“bfdf s= ls/0fn] s'g} d'n'sdf
ljrf/sf] ljsf; s;/L x'g] ub{5 eGg]af/] :ki6 kfb}{ eGg' ePsf] of] s'/f w]/}
dxTjk"0f{ 5—æ;dfh ljsf;sf] hl6ntf, jqmtf, c;dfgtf, ljljwtf, ljlzi6tf /
;+lZni6tf cg'?k ljrf/ jf l;4fGtsf] ljsf; x'g] ub{5 .Æ
g]kfnL
;dfhsf] cWoogsf nflu ;fdfu|Lx¿ / xfn;Dd ul/Psf cWoogx¿ ;d]t ckof{Kt 7fGb}
o;nfO{ k"0f{tf lbg] k|of; ul/Psf] 5 . o;df g]kfndf dfgj ;d'bfosf] cl:tTj
klg dfgj hfltsf] >[li6 ePs} sfnb]lv cyf{t\ k|f/+eb]lv g} /x]sf] pNn]v ul/Psf]
5 . ;fy}, g]kfnsf] gfd klxnf] ls/ft b]z, lxdjTv08 cflb /x]sf] pNn]v ub}{ o;sf]
If]qkmn klg cflb sfndf cf;fdsf] klZrd, ljGWofrn If]qsf] pQ/, k~hfjsf] k"j{
/ lxdfno kj{t >[+vnfsf] blIf0f /x]sf] P]ltxfl;s ;Tosf] pb\3f6g ;d]t ul/Psf] 5
.
s=
ls/0fn] åGåfTds / P]ltxfl;s ef}ltsjfbL ljZjb[li6sf]0fsf] cfwf/df g]kfnsf]
Oltxf; cWoog ug]{ sfd s=k'iknfnaf6 yflnPsf] / To;nfO{ cl3 a9fpg] sfd cWoIf
s=k|r08af6 x'g nfu]sf] s'/f tYo ;lxt pNn]v ug'{ ePsf] 5 .
cWofo
b'O{sf] dft[;Qf b]lv /fHo;Qf;Dd sf]
o; cWofodf g]kfndf ;aeGbf klxn] ls/ftLx¿ /x]sf / cfhsf du/, u'?ª\, yf?,
tfdfª\, lnDa", /fO{, g]jf/ nufotsf hghfltnfO{ ls/ftL elgg] ul/Psf] tYo ;lxt
ls6fg ul/Psf] 5 . o;df s=ls/0fn] g]kfnL ;dfh dft[u0f ;dfh, lkt[u0f ;dfh x'“b}
/fHo;Qfsf] pTklQ / ljsf;sf] l:ylt;Dd cfOk'u]sf] / Tof] /fHo;Qf klxn] u0ftGqfTds
ePsf], oxf“;Dd ls lnR5lj /fHo klg nfdf] ;do;Dd u0ftflGqs g} ePsf] /x:of]b\3f6g
ug'{ ePsf] 5 .
t];|f]
cWofo wd{, tGq / bz{gdf ljrf/, wd{,
tGq / bz{gsf] cy{, pTklQ, ljsf; / oLaLrsf] cGt/;+aGwaf/] ;+lIfKt rrf{ ub}{ g]kfn
klg logsf] >[li6 e"ld dflgPsf] 5 . olt dfq xf]Og, pxf“n] a'4 / a'4
bz{gnfO{ u0ft+qjfbL / ef}ltsjfbL ePsf] tYo ;d]t k|:t't ug'{ ePsf] 5 . pxf“ eGg'
x'G5 —æa'4 g]kfnL bfz{lgs x'g\ . pgsf] åGåjfb / ;+3jfb g]kfnsf ljlzi6 pkh
x'g\ . pgsf] ;+3jfb sljnfO{ u0ftGqlt/ kms{g] s'/fsf] xf]Og, Pp6f gof“ cfbz{ /
o"6f]lkof xf], h'g ;fDojfbL ljrf/;“u 3lgi7 ?kn] hf]l8Psf] 5 . pgsf] åGåjfb
pklgifb\ / a|fDx0fjfbsf] clwe"tjfbsf lj?4 ljsl;t ePsf] 5 . ;fy}, slknsf] ;+fVo,
h;n] k|s[ltnfO{ k|wfg atfP/ / kl/0ffdjfbsf] l;4fGt k|:t't u/]/ åGåjfb /
ef}ltsjfbsf] If]qdf dxTjk"0f{ e"ldsf v]n]sf] 5, To;sf] klg g]kfn;“u
ljlzi6 ;+aGw /x]sf] b]lvG5 . rfjf{s bz{gsf s}of}+ ljrf/sx¿ g]kfnL e"ldd} /x]sf
b]lvG5g\, h'g lg/+s'z /fhtGqsf lj/f]wL / tfls{s lrGtgsf ?kdf /x]sf 5g\ . Æ
rf}yf]
cWofo ;fdGtjfbL ;dfh / /fHo;Qf af/]df
/xsf]] 5 . g]kfndf lnR5lj sfndf ;fdGtjfbsf] yfngL ePsf] :jLsfb}{ lg/+s'z /fhtGqsf]
hGd / ljsf; klg o;} cjlwdf ePsf]
pNn]v o; cWofodf ul/Psf] 5 . o;}u/L, dNnsfndf g]kfnsf] k"j{df sgf6 / ;]gj+z,
pkTosfdf dNnj+z / klZrddf v;j+zx¿n] ;Qf rnfPsf] / o;/L ;fdGtjfb g]kfnsf]
klZrdb]lv k"j{;Dd lj:tf/ -k|;f/0f_ ePsf] atfOPsf] 5 . o;} qmddf dNnsfnLg ;dfh
/ ;+:s[lt g]jf/ ;d'bfo;+u ;+alGwt /x]sf] eGb} —æg]jf/ ;d'bfo j:t'tM cfo{ / ls/ftx¿sf]
;lDd>0faf6 hlGdPsf] gof“ hfltÆ sf] ?kdf k|dfl0ft ug{ vf]lhPsf] 5 . o:t}
yf?jfg\ k|b]z -bfª, af“s], alb{of, s}nfnL, sGrgk'/_df yf?jfg\ /fHo / yf? /fhf
ePsf] k|dfl0ft ub}{ d]r]—sf]r]x¿sf] klg k"j{df df]/+ub]lv cf;fd;Dd ljzfn
/fHo /x]sf] pNn]v ul/Psf] 5 .
cfw'lgs
sfndf s]Gb|Lo ;fdGtjfbL /fHo;Qfsf] :yfkgf / lj:tf/ ePsf] rrf{ ub}{ k[YjLgf/fo0f
zfxåf/f :yflkt s]Gb|Ls[t /fHo;QfnfO{ j:t'ut ?kdf P]ltxfl;s clgjfo{tfsf] kl/df0f
atfp“b} To;sf] ljz]iftf g} s]Gb|Ls/0f ePsf] / To;df lgDg 7f]; ljz]iftfx¿ /x]sf]
pNn]v ug'{ePsf] 5 . pxf“ eGg'x'G5— æ===o;nfO{ lxGb"wd{sf ?kdf wfld{s
s]Gb|Ls/0f, cfly{s ?kdf l5tl/Psf] c/fhs / cJojl:yt cy{tGqsf] s]Gb|Ls/0f / ;}Go ?kdf
cJojl:yt / ljeflht ;}GozlQmsf] ;}lgs s]Gb|Ls/0f dfGg' pko'Qm x'G5 .Æ ;du|df
g]kfnL ;fdGtjfbL ;dfhsf d"n ljz]iftfx¿sf] ?kdf—k|fs[lts cy{tGq, c;dfg
ljsf;, dGb ljsf; / 3fnd]nsf] k|j[lQ≤ pQ/flwsf/sf] Joj:yf / ;f]kfgqmdsf]
l;4fGt≤ hgtfsf] eLif0f bdg / pTkL8g≤ xTof, if8\oGq / å}w zf;g≤
b]zsf] If]qLo cl:dtf / :jfwLgtfsf] cIf'00ftf h:tf s'/fx¿nfO{ cf}Nofpg' ePsf] 5
.
cWofo
kf“r wd{, bz{g / ;+:s[ltdf j}rfl/s cGt/lj/f]w / ;dfwfgsf pkfox¿, cflbd
ef}ltsjfb / dft[ljrf/wf/fsf] emns tyf wfld{s ljs[tLs/0f / ;dGojjfb u/L tLg pk
zLif{s cGtu{t rrf{ ul/Psf] 5 . o;sf] cGtdf ;fdGtL ;dfhsf j}rfl/s ljz]iftfx¿ ;d]t
;+Zn]lift ul/Psf] 5 . o; cWofodf v; hfltnfO{ cfof{jt{sf cyf{t\ j}lbs cfo{ gePsf]
/ lxGb" cfo{ ;+:s[lt cg';f/ tfufwf/L klg gePsf] dflgP tfklg v;hfltdf
ef}ltsjfbL tyf dft[;QfjfbL b[li6sf]0f /x]sf] s'/f k'li6 ug]{ k|of; ul/Psf] 5 . ;fy},
oxf“ dWosfnsf] gfykGynfO{{ hftkft, 5'jf5"t, ln+ue]b / bf;k|yf ;d]tsf] lj/f]wL
7x/ ub}{ tGqofgnfO{ a|fx\d0fjfbL cfl:tstfsf lj?4 u}/a|fx\d0f gfl:tsjfbsf]
cfGbf]ngsf] ?kdf pNn]v ul/Psf] 5 . o:t} tGqjfbnfO{ klg hftkft / lnu+e]b gdfGg]
u/L a|fxd0fjfbsf lj?4sf] ljb|f]x elgPsf] 5 . oltdfq xf]Og, lxGb'wd{sf hut\ u'?
dflgg] z+s/frfo{n] Psflt/ …a|x\d ;To hut\ ldYofÚsf] bfz{lgs l;4fGt k]z u/]sf]
t/ csf{lt/ z}jdtsf] ef]ujfbnfO{ k"/} :jLsf/ u/]sf] egL pgnfO{ klg jf:tjd}
8an l;4fGtsf/sf] pkflw lbOPsf] 5 . o;}u/L, uf]/vkGy c+ufNg] k[YjLgf/fo0f zfx s§/
a|fx\d0fjfbL x'g k'Ug'nfO{ pgsf] å}w rl/q atfOPsf] 5 .
5}7f}+
cWofodf g]kfnsf] cw{;fdGtL tyf
cw{cf}klgj]lzs cj:yfsf af/]df ljZn]if0f ul/Psf] 5 . g]kfnL ;dfhsf] ljsf;sf]
of] cj:yfnfO{ ;'uf}nL ;lGwb]lv /f0ffsfn;Dd / /f0ffzf;gsf] ktgb]lv clxn];Dd u/L
b'O{ efudf af“8]/ cWoog ul/Psf] 5 . klxnf] sfndf g]kfndf gf]s/zfxL
k"“hLklt ju{sf] hGd ePsf] / To;n] /fhgLltdf /fli6«o u2f/L / cfTd;dk{g
u/]sf] Pp6f lgisif{ tyf Pp6f clehft e"“O{km'§f ju{ klg hGd]sf] / To;sf]
d"n ljz]iftf af}l4s cfj;/jfb ePsf] csf]{ lgisif{ klg lgsflnPsf] 5 . o;}u/L,
bf];|f] sfn @))& b]lv xfn;Ddsf] cjlwdf @))&
sf] lqkIfLo ;lGw lbNnL ;+emf}tfnfO{ wf]sk"0f{ g} ePsf] 7x/ ub}{ o;nfO{ …leGg
?kdf ;'uf}nL ;lGwtkm{sf] jfk;L xf] Ú elgPsf] 5 . o:t}, gf/fo0flx6L xTofsf08nfO{
csf]{ sf]tkj{sf] ;+1f lb+b} …b]zsf] u2Ldf 1fg]Gb|sf] ?kdf /0faxfb'/ zfxsf]
k'gM jfk;L ePsf] / ;+;bLo kf6L{x¿ ef/bf/df ablnPsf]Ú 7f]s'jf ul/Psf] 5 .
g]kfnsf] o; cw{;fdGtL / cw{cf}klgj]lzs cj:yfsf] d"n ljz]iftfsf] ?kdf Psflt/
a|fx\d0fjfb, ;fd|fHojfb tyf ;+zf]wgjfb / csf{lt/ hgjfb, b]zelQm - /fi6«jfb—n]=_
tyf dfS;{jfb b'O{ k/:k/ ljk/Lt ljrf/wf/f b'O{ ljk/Lt w'j|sf] ?kdf v8f ePsf] s'/fnfO{
pNn]v ul/Psf] 5 .
jt{dfg g]kfnL ;dfh / qmflGtsf] sfo{lbzf
k|:t't k':tssf] ;ftf}+ / clGtd
cWofosf] ?kdf /x]sf] 5 . o; cWofosf] klxnf] a“"bfdf g]kfnsf] ;fdflhs tyf
/fhgLlts cj:yfaf/] rrf{ ub}{ g]kfnL ;dfhdf ljBdfg cGtlj{/f]wx¿nfO{ hDdf &
j6f cGtlj{/fwx¿df ;d]l6Psf] 5 . jt{dfg b]zsf] cj:yfaf/] logdf elgPsf] 5 — æ=====
g]kfnL hgtf ;+j}wflgs /fhtGq / ax'bnLo Joj:yfsf gfddf h+uL kmf;Ljfbsf] r/d bdg /
cft+sdf 56\k6fO /x]sf 5g\ .Æ o;}u/L bf];|f] a"“bf—ljrf/ / ;+:s[ltdf
g]kfnL ;dfhdf P]ltxfl;s lj/f;tsf ?kdf k|fKt ;fdGtjfbL, ;fd|fHojfbL tyf ;+zf]wgjfbL
ljrf/wf/f / ;+:s[ltsf lj?4 b]zelQm, hgjfb / juL{o d'lQmsf nflu ky k|blz{t ug]{
dfS;{jfb—n]lggjfb—dfcf]jfb / k|r08ky v8f ePsf] s'/fnfO{ ;':yflkt ub}{
g]kfndf gof“ 9+usf] /fli6«o, hgjfbL / j}1flgs ;+:s[ltsf] hGd / ljsf; x'“b}
u}/x]sf] ;RrfOnfO{ k|:t't ul/Psf] 5 . t];|f]
a"“bf — g]kfnL qmflGtsf] P]ltxfl;s sfo{ef/df ;fdGtjfb, ;fd|fHojfb /
gf]s/zfxL k"“hLjfbsf lj?4 k"gM hgjfbL qmflGt ;';+kGg ug'{nfO{ g]kfn
sDo'lgi6 kf6L{sf] P]ltxfl;s bfloTj 7x/ ul/Psf] 5 . o;/L dfq g]kfnL ;dfh
cfjZostfsf] /fHoaf6 :jt+Gqtfsf] /fHodf 5nf¨ xfGg ;dy{ x'g] pb\3f]if ;d]t
ul/Psf] 5 . o;} cWofosf] rf}yf] cyf{t\ clGtd a"“bf …Oltxf;M lzIff /
lbzfÚ /x]sf] 5 . o;df g]kfnL Oltxf;af6 l;Sg' kg]{ s'/fx¿nfO{ % a6f
a"“bfx¿df ;"qa4 ul/Psf] 5 . ltgdf uf}td a'4sf] åGåjfb /
;+3jfbnfO{ g]kfnL bz{g / /fhgLltsf ljlzi6 :jTjsf] ?kdf c+uLsf/ ul/Psf] 5 eg]
g]kfnL ;dfhsf pNn]Vo ljlzi6tfsf] ?kdf cfTdlge{/ cy{tGq / 5fkfdf/ o'4snfnfO{
l:jsfl/Psf] 5 . o:t}, g]kfnL cj;/jfbsf] ljz]iftf pNn]v
ub}{ elgPsf] 5— ælgs[i6 zlQmnfO{ l/emfpg pTs[i6 zlQmsf] vf]O/f] vGg'
o;} cj;/jfbsf] ljz]iftf xf] .Æ
cGtdf
g]kfnL ;dfh / ;+:s[ltsf] Oltxf; …lgif]wsf] lgif]wn] el/Psf]Ú ;+Zn]if0f ub}{
jt{dfg juL{o / zf]if0f—bdgsf/L ;QfnfO{ lgif]w u/]/ u'0ffTds ?kn] gof“,
PsLs[t / ;d[4 g]kfn / g]kfnL hgjfbL ;Qf cfpg] / o;/L gof“ cfwf/df gof“ Pstf
sfod eO{ cGttM g]kfn ;dfhjfb x'“b} ;fDojfbdf k|j]z ug]{ P]ltxfl;s
ef}ltsjfb;Ddt j}1flgs ;RrfO :yflkt ul/Psf] 5 . To;}n] eGg ;lsG5—k|:t't s[lt
gof“ 5, k7gLo 5 / u|x0fLo klg 5 . l8dfO ;fOhdf /fd|f] sfutdf 5flkPsf] eP klg
JolQm, s[lt, k|sfzs tyf sfut cg';f/sf] 5kfO / z'4fz'4L eg] Tolt /fd|f] geP klg
ljifoj:t' / ;f/df eg] k|:t't k':ts lgs} gof“ / qmflGtsf/L /x]sf] 5 . cfhsf] dx¨f]
hdfgfdf hDdf kfr xhf/ 5fKbf klg d"No s]jn
? #). x'g'nfO{ ;:tf] g} dfGg' kb{5 . efiff—z}nLsf b[li6n] klg s[lt ;/n / ;'af]w
5 . o;/L x]bf{ Oltxf;sf] cfjZostf / cfd kf7sju{sf] cj:yfnfO{ Wofgdf /fv]/ k|:t't
k':tssf] n]vg / k|sfzg ePsf] ;xh} a'em\g ;lsG5 . cfzf u/f}+ eljiodf o:t}—o:t}
k':tsx¿sf] k|sfzg u/]/ g]kfnL jfª\donfO{ ;d[4 kfg{ hglbzf k|sfzg ;kmn x'g]5 .
– kj{t /f]NkfnL
dfS;{jfb–n]lggjfb–dfcf]jfb / k|r08kysf] ;zQm j}rfl/s xltof/df cfwfl/t
g]kfnL ;z:q qmflGtsf/L cfGbf]ngn] olta]nf gf}j6f j;Gtx? kf/u/L cfºgf] clGtd
ljhosf] eJo kfOnf r'ld/x]sf] 5 . o; kl/j]zdf ;Dk"0f{ tx÷tKsfsf g]tf,
sfo{stf{, hgd'lQm ;]gf nufot cfd Gofk|]dL hg;d"bfo;d]tn] cfºgf] ef}lts
r]tgf ljsf;sf] k|lqmofdf o'uf}+ o'ub]lv cj/f]w v8f ub}{ cfO/x]sf] oyfl:yltjfbL :jTj
k|j[lQsf] lj?4 yk j}rfl/s, /fhg}lts, ;f+u7lgs, ;f+:s[lts Pjd\ cfly{s ;+3if{ ug{
cfjZos ag]sf] 5 . h;sf]nflu hgd'lQm ;]gf g]kfnsf k|To]s sf8/x?n] ljz]if cfºgf]
lhDd]jf/L af]wsf ;fy u|x0f ug{ h?/L ePsf] 5 . h'g ;d:ofx?sf] af/]df ;fdfGo lgDg
lnlvt a'“bfx?df rrf{ ul/Psf] 5 .
j}rfl/s IF]qdf
oyfl:yltjfbsf] ;d:of M
j}rfl/s IF]qdf oyfl:yltjfb h8, ;+sL0f{ / u'6ut dfgl;stfsf] ?kdf cleJoQm
x'“b} cfPsf] xfd|f] ;fd" s6' Oltxf; 5 . o'uf}+ o'ub]lv j}rfl/s IF]qdf
hsl8+b} cfPsf] oyfl:yltjfbsf] sf/0f ljZj ;j{xf/f ju{sf] ;d[4 / :jtGq d'lQmky
cfGbf]ngdf af/Daf/ tuf/f] pTkGg x'“b} cfO/x]sf] b'vbk"0f{ Oltxf;
xfd|f];fd" tfh} 5g\ . g]kfnL ;zQm qmflGtsf/L cfGbf]ngsf] ;Gbe{df klg xfdLn]
oL ;d:ofnfO{ hLjgdf ef]Ub} cfO/x]sf 5f}+ . oBkL j}rfl/s IF]qdf /x]sf]
oyfl:yltjfbs} ;d:ofsf] sf/0f cfºgf] ljrf/sf] cl:tTj v]Kg g;s]sf s]xL JolQm
ljz]iftfx? klg cfGbf]ndf b]lvPsf 5g\ . h'g ;d:of hgd'lQm ;]gfsf] ;jfndf klg
b]vfkg{ uPsf] 5 . h;sf] pbfx/0f xf]d k|sfz >]i7 -lxdfn_, hoaxfb'/ 3tL{ -k|eft_
nufotx?nfO{ lng ;lsG5 . /fhg}lts Pj+ ;f+u7lgs IF]qdf oyfl:yltjfbsf] /f]un]
56k6LP/ ;j{xf/f ju{sf] d'lQm cfGbf]ngaf6 dl/;s]sf cGo s]xL dfG5]x? klg 5g\ .
h;nfO{ jt{dfgn] g} kmf]x/sf] 8'ªu'/df kmfln;s]sf] 5 .
oyfl:yltjfbL :jTj k|j[lQn] h8, ;+sL0f{, ktgzLn sfo/tf
k|bz{g l;4fGtnfO{ g} d'Vo cfwf/ agfp“5 . h;nfO{ sd/]8 dfcf]n] eLif0f qmflGtsf/L
cfGbf]ngsf] k|lqmofdf s] atfpg' ePsf] 5 eg] ;du|tfnfO{ x]bf{ c+znfO{ e'Ng] /
c+znfO{ x]bf{ ;du|tfnfO{ e'Ng] k|j[lQsf] ljz]iftf g} oyfl:yltjfb xf] . of] ;jfn
xfd|f] ;z:q cfGbf]ngsf] k|lqmofdf klg ;fGble{s /x]sf] 5 . oBlk oyfl:yltjfbL :jTj
k|j[lQ olt ljWg lttf] /x]5 sL o;n] a'em]/ klg a'em krfp“bf] /x]5 . o;n] s]xL
If0fe/df cfkm"n] v"a a'em]sf] 9\jfª lk6\5 / s]xL a]/kl5 ;a} s'/fx?
e"lnxfN5 . o;y{ qmflGtdf ;dlk{t ePsf qmflGtsf/L of]4fx?n] ha IF0f IF0fdf
ablnP/ cfpg] qmflGtsf s'/fx?nfO{ e'N5g\ ta pgLx?df j}rfl/s ljrng k}bf x'G5 . of]
;d:of g} oyfl:yltjfbs} ;d:of xf] . hxf“;Dd oL ;d:ofx? /x]sf 5g\ oL ;d:ofsf]
lj?4 ;+3if{ u/]/ cufl8 hfg ;s]gf}+ eg] @!cf}+ ztfAbLdf e}/fv]sf] ;j{xf/f ju{sf]
;z:q d'lQm cfGbf]ngnfO{ ljhosf] lzv/df k'¥ofpg c;Dej aGg]5 . t;y{ xfdLx?n]
j}rfl/s ?kdf ;d:of k}bf ul//fv]sf] oyfl:yltjfbsf] lj?4 lg/Gt/ ;+3if{ ug{ h?/L 5
.
;f+u7lgs IF]qdf
oyfl:yltjfbsf] ;d:of M
;f+u7lgs IF]qdf oyfl:yltjfb h8\dlt cGof}ntfsf] ?kdf cleJoQm x'G5 . /
cfkm"nfO{ k'm;{b ePsf] a]nf IF]qLotf, lg/fzfjfbsf] ?kdf klg cleJoQm x'G5 .
o;sf] ljsf; la;h{hgjfb g} xf] . t;y{ ;f+u7lgs IF]qdf oyfl:yltjfb Psvfnsf] ;d:ofsf]
ljifo g} xf] . o;nfO{ xfdLn] yf]/} ljZn]if0f u/]/ x]¥of}+ eg] s] b]Vb5f}+ eGbf
;f+u7lgs lhDd]jf/LnfO{ axg ug]{ lznlznfdf o;n] l9nf;':tL k}bf ug]{ sfd ub{5 /
of]hgf -Knfg_ lgdf{0fsf] ;Gbe{df klg cGof}n k}bf u/fOlbG5 . ;f+u7lgs sfo{IF]q
km]/abnsf] cj;/df klg d'06f] a6fg]{ sfd ub{5 . ;f/f+zdf o;n] l;+uf] ;+u7gsf] ult
g} vtd ub{5 . t;y{ oxf“ xfdLn] hfGg'kg]{ s'/f s] 5 eg] ;f+u7lgs IF]qdf b]vfkg]{
oyfl:yltjfbL :jTj k|j[lQsf] lj?4 lg0ff{os ;+3if{ ug{ cfjZos 5 / ;+u7gsf] ultnfO{
ultjfg agfO/fVg' kb{5 . of] g} l;+uf] ;j{xf/f ju{;+3if{sf] lglDt c;fWo} lxts/
aGg]5 . oBlk xfdLn] g]fknL ;z:q hgo'4sf] ljsf; k|lqmofdf klg sof}+ ;f+u7lgs
IF]qdf cfO{kg]{ oyfl:yltjfbL :jTj k|j[lQsf] lj?4 nl8;s]sf 5f}+ . / nl8/fVg klg
TolQs} h?/L 5 . hxf“ xfdLn] g]kfnL ;z:q qmflGtsf/L cfGbf]ngsf] ;Gbe{df hlGdPsf]
cfnf]s k|j[lQ egL/fv]sf 5f}+ . h'g k|j[lQnfO{ >]4o sd/]8 r}tGosf] efiffdf ælvr8L
k|j[lQÆ klg elgG5 . oxL lvr8L k|j[lQ cGt/ut /x]sf] cyf{t ;f+u7lgs IF]qdf vtd
ePsf] oyfl:yltjfbsf] Pp6f HjnGt pbfx/0f klg xf] . o;/L x]bf{ ;f+u7lgs IF]qdf
oyfl:yltjfb s:tf] klg b]lvG5 t eGbf cfkm"nfO{ dfly b]vfpg] c?sf] s'g} jf:tf
gug]{ ;/n / ;xhtfdf hLjg ;'vdo agfpg rfxg], cfºgf] IF]q, cfºgf] ufp“ /
ufp“sf dfG5]nfO{ c;n b]vfpg rfxg] . c?sf] ufp“ 7fp“sf dfG5]nfO{ 7Ls7Ls} 5
sf] ;xdt hgfpg] . o;n] ubf{ ;+u7gn] cfkm"df cfOkg]{ k|lt/f]wfTds zlQm
lgdf{0f ug{ ;Qm}g . cGttM ;+u7g g} vtd x'g] ;Defjgf aGb5 . t;y{ hgd'lQm ;]gf
g]kfnsf k|To]s sf8/x? nufot cGo ;a}n] ;f+u7lgs IF]qdf b]vf kg]{ oyfl:yltjfbL :jTj
k|j[lQnfO{ lgliqmo agfP/ lg/Gt/ cfºgf] lhDd]jf/L bfloTjdf cu|;/ alg/fVg' h?/L 5
.
;f+:s[lts IF]qdf
oyfl:yltjfbsf] ;d:of M
;f+:s[lts IF]qdf oyfl:yltjfb s'kd08'stfjfbsf] gf¨f] kbf{sf] ?kdf cleJoQm
x'g] ub{5 . d"ntM of] ;f+:s[lts IF]qdf /fi6«, k"“hL, sfncg';f/ cfºgf]
9f“rfnfO{ cleJoQm ub}{ cfPsf] s'/f xfdL Oltxf;sf kfgfx?df kfp“5f} . of]
cfw'lgs o'udf cyf{t @!cf}+ ztfAbLsf] ;j{xf/f ju{sf] o'udf ;f+:s[lts IF]qdf
oyfl:yltjfb klg clt cfw'lgs 6fOkaf6 k|s6 e}/fv]sf] 5 . o;n] a]nf a]nfdf cfºgf]
/ª\uabn ub{5 . t/ s'g ?k / /+u abn]sf] 5 eGg] s'/fsf] hfgsf/L ;f/df cleJoQm
ub}{g . of] a8f] ljsNk laxLg cGof}nk"0f{ tl/sfn] lgsf; vf]Hg] sfd ub{5 .
h:t} xfd|f] ufp“ 3/ ;dfhdf /x]sf]
k'/fgf] rfn rngnfO{ pbfx/0fsf] lglDt lgofn]/ x]¥of} eg] Toxf“ s] b]lvG5 eGbf
Ps hf]8L s]6f / s]6Lsf] aLrdf c;fWo} k|uf9 k]|d ;DaGw 5 t/ s'g} sf/0fjz s]6f jf
s]6L dl/xfNof] eg] jf Psn] csf]{ dfly ljZjf;3ft ul/xfNof] eg] Psn] cfTdxTof ul/xfN5g\
. of] ;f+:s[lts IF]qdf /x]sf] oyfl:yltjfbsf] ljsNk ljxLg ;d:of xf] . oxf“ a'¤g'kg]{
s'/f s] 5 eg] k'/fgf] ;fdflhs ;+/rgfdf cfwfl/t /x]sf] ;f+:s[lts oyfl:yltnfO{
k"0f{?kn] Wj:t ug'{ / gof“ hgjfbL cfwf/zLnfdf ;+:s[ltsf] pTyfg ug'{ cyf{t
pTyfg e};s]sf] hgjfbL ;+:s[ltnfO{ lg/Gt/tf lbg' xf] . dfS;{jfbL l;4fGtcg';f/ Ps
k'?ifn] Ps dlxnf;+u dfq :jR5 k|]d ;DaGw uf“:g kfp“5 . oBkL sltko JolQm
ljz]iftfdf of] ;d:of k}bf ePsf] 5 sL cfºgf] >Ldfg÷>LdtL x'“bfx'“b}
klg bf];|f] s]6L of s]6f;+u k|]d ;DaGw uf“:g vf]Hg] / uf“l; xfNg] klg . of]
;d:of xfd|f] hgd'lQm ;]gfsf] ;+u7gdf klg s]xL JolQmx?df b]vf kg{ uPsf] 5 . h'g ;d:ofsf]
plrt lg/fs/0f ug{ cfjZos ePsf] 5 . k'/fg} ;fdflhs w/ftndf pleP/ qmflGtsf] kl/efiff
ug{ Tolt ;lhnf] 5}g .
cfly{s IF]qdf
oyfl:yltjfbsf] ;d:of M
cfly{s IF]qdf oyfl:yltjfb ;fdGtL k5f}6] pTkfbg k|0ffnLsf] ?kdf cleJoQm
e}/fv]sf] 5 . bf];|f] s'/f cfly{s kmf/f]ltgf]sf] dfS;{jfbL l;4fGtsf] lgod pn+3g
e}/fv]sf] 5 . ;dfhlt/ x]¥of}+ eg] xfdL s] kfp“5f}+ eg] k'/fg} tl/sf, k'/fg}
cf}hf/, k'/fg} pTkfbg ;DaGwx? . o;n] ubf{ gof“ 9+usf] pTkfbg k|0ffnLdf j[l4
x'g] s'/fsf] k|Zg} p7\b}g . To;}n] ubf{ hlt kl;gf aufP klg ;f“em laxfg vfgfnfO{
k|z:t dfqfdf k'Ub}g . of] cfly{s pTkfbg k|0ffnLdf /x]sf] oyfl:yltjfbL ;d:of xf]
. g]kfn ax'hflt, ax'eflifs / ax';“:s[lt /x]sf] cw{–cf}klgj]lzs d'n"s xf]
. :jefj}n]] oxf“sf] cfly{s pTkfbg k|0ffnL ;fdGtL 6fOksf] 5 / o;sf] k|efj
ef}lts r]tgfdf klg /x]sf] 5 . h'g r]tgfn] @!cf}+ ztfAbLdf rfln/fv]sf] ;j{xf/f
ju{sf] s[lif qmflGtdf cu|ufdL e"ldsf v]Ng ;Sb}g . xfdLn] oxL cfGbf]ngs} ;Gbe{df
lttf] cg'ej klg u/]sf 5f}+ hxf“ sL k'/fg} cfly{s Pj+ ;fdGtL ;+/rgfdf ag]sf]
r]tgf:t/nfO{ gof“ 9+un] ?kfGt/0f gu/]/ cfºg} k|sf/sf] qmflGtsf] kl/efiff ul//x]sf
sltko xfd|f] cfGbf]ngdf ;dflxt ePsf sd/]8x?sf] 7"nf] e"n ug{ k'u] /
cfh klg sd/]8x? ljZj ;j{xf/f ju{sf] cfGbf]ngk|lt ljZjf;3ft / u2f/ u/]/ vtd ePsf
5g\ . ljutsf lbgx?df ck/fwLx?n] u/]sf gLr / 3[l0ft s[ofsnfkaf6 /fd|f] lzIff ln+b}
dxfg\ ljZj ;j{xf/f ju{sf] eLif0f qmflGtsf/L cfGbf]ngsf] k|lqmof;+u} cfly{s ?kdf
k|s6 x'g] oyfl:yltjfbL :jTj k|j[lQsf] lj?4 lg/Gt/ ;+3if{ ub}{ hfg' xfd|f] clu|d
e'ldsf /xg]5 .
;f/f+z
oyfl:yltjfbn] kf/]sf] ljleGg IF]qut ;d:ofx?sf] lj?4 eLif0f ;+3if{ ug{
olta]nf yk hgd'lQm ;]gf g]kfnsf ;Dk"0f{ of]4fx?n] cfºgf] lhDd]jf/LnfO{ wfl/nf]
agfpg cfjZos ePsf] 5 . hxf“ oyfl:yltjfbn] kfg]{ ljleGg IF]qut ;d:ofs} sf/0f
h'g ;d:of;+u le8\g g;s]/ cfh xfd|f] qmflGtsf/L bfo/faf6 sltko JolQmx? ;j{xf/f
ju{sf] cfGbf]ng Tofu]/ knfog ePsf 5g\ . t;y{ /fhg}lts, j}rlf/s, ;f+u7lgs, ;f+:s[lts
Pj+ cfly{s?kdf b]vfkg]{ oyfl:yltjfbsf] ;d:ofnfO{ j}1flgs 9+un] xn ub}{ hfg' / @!cf}+
ztfAbLdf rln/fv]sf] ;j{xf/f ju{sf] ;z:q g]kfnL qmflGtnfO{ ;DkGg ug'{ hgd'lQm ;]gf
g]kfnsf] bfloTj /xg]5 .
hgd'lQmsf]
uLt ufp“b}, n8fO{sf] v]n l;Sb}5g\ uf]7fnf / v]tfnfx?
s'ndfg a'9f du/
cfheGbf s}of}+ jif{ cufl8 g]kfndf ;fgf ;fgf u0f/fHox? lyP . ;fgf ;fgf /fHodf
cf–cfkm\g} 9+Ësf zf;g ;Qf :jtGq 9Ën] ;+rfng eO/x]sf lyP . To;kl5 lxGb'x? tyf
c? d"n'ssf cGo dfG5]x?sf] k|j]z ;+u} xTof, lx+;f / g/;+xf/åf/f lxGb' afO{;]
rf}lj;] /fHo lgdf{0f u/] . g]kfnsf cflbjf;L hgtfnfO{ ;Qfaf6 clwg:t ul/
cflbjf;Lx?sf] efiff, ;+:sf/ / ;+:s[ltdfly k|ltaGw g} nUffOof] . ljleGg hft
hfltsf cf–cfkm\gf df}lns efiff, ;+:s[ltx? ljnf]lks/0fsf] lbzflt/ pGd"v eP
. s;}n] cfkm\gf efiff ;+:s[lt arfpg t/fOsf] pj{/ e"ld 5f]8]/ kxf8sf 6fs'/fx?df
j:tL ;g{ k'u] . km]l/ k[YjLgf/fo0f zfxsf] kfnfdf tL ;fgf afO{;] rf}la;] /fHox?nfO{
klg gi6 ul/ a|fDx0fjfbL Psflwsf/jfb sfod ug{ k'u] . cx+sf/jfbL a|fDx0fjfbn] hj/h:tL
aGb'ssf] andf cfkm\gf] zf;g ;Qf nfu" u/] . cfkm\gf] b/af/ / JolQmsf]
;'/Iffy{ zfxL ;]gf gfdsf kx/]bf/x? lgdf{0f ul/ c?sf] :jtGq clwsf/dfly hlxn] klg
aGb'ssf] wDsL b]vfO{ s;}nfO{ r'+ ug{ klg lbPgg\ . s;}n] ;Qf lj?4 Ps zAb dfq
af]Nof] eg] l;w} kmf;Ldf n6\sfpg] x}sdjfbL sfg"gsf] lgdf{0f ul/ ;a}sf] :jtGq
clwsf/dfly gfFËf] bfbflu/L hdfP/ cfkm"n] rfx\of] eg] b]jL b]jtfsf]
gfddf;d]t dfG5]sf] anL r9fpg kl5 gkg]{, c? s;}n] s;}nfO{ df¥of] eg] cflhjg
s}bsf] sfg"g agfP, Toltdfq xf]]O{g, ;Qfsf] la?4 s;}n] Ps zAb af]Nof] eg]
To;nfO{ /fhb|f]xL d'2fsf] h+hfndf km;fP/ cfhLjg aGb kvf{ndf y'g]/ p;sf] clwsf/nfO{
gi6 u/]/ hLjg el/ y'gfd} ;8fOGYof] . To;/L d'7\7Le/ dfG5]n] agfPsf] sfg"gsf]
7]nL leq wd{ klg Pp6} x'g'kg]{, efiff ;+:s[lt klg Pp6} x'g' kg]{, To:t} To:t}
y'k|} Psflwsf/jfbL zf;g lgdf{0f ul/ ha/h:t lxGb' cfo{ ;+:s[lt / v; efiffnfO{
/fli6«o efiffsf] ?kdf k|of]u u/L c?sf ;a} efiff ;+:s[ltx?nfO{ uGwf gfnLdf km\of+Sg]
sfd a|fDx0fjfbL cx+sf/jfbn] u¥of] . To;/L ;a}nfO{ cfkm\gf] d'7\7Lleq s}b u/]/
ha/h:t nflbPsf] Aoa:yfsf] la/f]]w ug]{nfO{ kmf;Lsf] ;hfo ;'gfPkl5 Toxf“ s:n]
r'“ af]Ng kfpg] / <
cfh
eGbf gf} bz jif{ cufl8 n8fO{ eGg] s'/f s'g r/Lsf] gfd xf] sL s] s]xL yfxf gePsfx?
klg Pp6f k}G6 nfPsf] s'g} ;/sf/L dfG5] cfof] eg] ljgf uNtL g} 8/n] lgp/L 9f]u ug{
k''Uby] . dfG5] df/fdf/ ug]{ s'/f] t cfsfz kftfnsf] s'/f e}xfNof] . Psflwsf/jfbL
cx+sf/jfbsf] k|efj ufp“ ufp“;Dd
olt g/fd|f];“u k/]sf] lyof] ls Pp6f d'lvof jf k~r k|wfg o:t} o:t} hf] sf]xLn]
klg Toxf“sf] hgtfsf] gfOs] eof] eg] ufp“n]x?n]] /fhfsf] l;Gb'/ k/]sf] dfG5]
xf] elg To;nfO{ s;}n] s]xL eGg' x'Gg eGg] / b}jL zlQmsf] ?kdf wg'ifsf“8 x'g'
kg]{ x'GYof] . Tof] zf;g leq 7fn' d'lvof ;Qfdf uPsf] ef]nLkN6af6 nf}sf hqf] gfs
u/fP/ cfkm"n] s] s] ug'{kg]{ xf] s] s] vfg' kg]{ xf] ufp“df x's'd hf/L
u/L xfNYof] . /fd|f /fd|f ;fukft, l3p, b'w bxL, dx v;L, efn], wfg s] lgb]{zg
ePsf] 5 Tof] nu]/ hfg} kg]{, gnu]/ s;}n] lj/f]w ug]{ u/]df p /fHo la/f]wL e}
xfNg], cem olt ;Ddsf] gLr Aoaxf/ uy]{sL s'g lbg s'g s]6L d'lvof 7fn'sf] 3/df hfg'
kg]{ / cfkm\gf]] cl:dtf n'6fpg' kg]{ o:t} Aoaxf/x? rNg] ub{Yof] . clxn] klg
lxhf]sf tL AolQmx?sf cjz]ifx? tLgb]lv ;ft j6L;Dd >Ldltx? b]Vg ;lsG5 . ptf b/jf/df
a;]sf p;sf dxfzon] g} ToxL l;sfpFYof] . cem} klg ufp“3/df a'9fkfsfx? eGg]
ub{5g–kmnfgf 7fp“sf] kfk|f] /fhfn] vfGYof] . kmnfgf] 7fp“sf] wfg /fhfn]
vfGYof] / kmnfgf] 7fpsf] l3p, dx o:t} o:t} eGg] ub{5g\ . b/jf/df a;]/ ;f“9]
ePsf dxf/fhx?n] eg] s;} 7fp“df ofqf ubf{ cln /fd|f s]6Lx? b]lvP eg] ;f“em
p;sf] kmf}+hn] p;sf] sf]7fdf NofOlbg' kg]{ . s'g} e|d0fdf hfFbf af6f]el/ o'jtL
s]6Lx? pleg' kg]{ / dxf/fh sxlnPsfx?n] tL dlxnfx?sf] :tgdf ;dfpb} ;dfpb} cufl8
a9\g' kg]{, olb s;}n] o;f] ug{ glbO{ la/f]w u/]df kmf;Lsf] ;hfo ef]Ug' kg]{, o:t}
y'k|} cx+sf/jfbL zf;g lxhf] g]kfnL hgtfn] gef]u]sf xf]Ogg\ .
u|fld0f j:tLx?df wd{sf] clkmd 5/L /fh ug]{ /hf}6fx?n] cfkm"nfO{
b}ljs zlQmsf] ?kdf k|rf/ ub{y] / O{dfGbf/ ;f]emf l;wf hgtfx?df klg g/fd|};“u
Tof] e|d kg{ uPsf] lyof] . /fhf dxf/fhfx?sf] la/f]w ug'{ x'“b}g, ck/fw x'G5
eGg] xf}jfafhL ;a}sf] lbdfudf 3';]/ sf]xL af]Ng klg Nofu Nofu sf“Kg k'Uby] .
s]xL AolQmut snx emu8fx? eof] eg] Pp6f sfnf] 3+Ëf?sf] nf7L af]s]sf k'ln;
ufp“df cfof] eg] klxn] g} hf8 /S;L, v;L af]sf, efn], rfdn s] s] tof/ ug'{ kg]{
xf] Tof] ;a} h'6fpg' kb{Yof] . k'ln; elg;s]kl5 To;nfO{ s;}n] 5'g ;Sb}gYof] . oL
k'ln; egfp“bf hNnfbx? ufp“df cfO;s]kl5 afa' cfdfsf] cufl8 5f]/L r]nLx?
anfTs[t x'“bf klg r'“ af]Ng kfp“b}gy] . >Ldfgsf] cufl8 >LdtL ha/h:t
anfTs[t x'“bf klg >Ldfgn] la/f]w jf k|lt/f]w ug}{ gkfpg] h:tf cToGt}
l3gnfUbf] zf;g Aoa:yf u|fld0f Onfsfsf hgtfx?n] gef]u]sf xf]Ogg\ .
ptf ;Qf ;+rfng ug]{ /fhgLlt1 egfp“bfx?n] s'lr{df k'Ug hgtfnfO{ s] s]
8f6\g' kg]{ xf] lah'nL, af6f], k'n k'n];f, ef]nL g} lbG5f}+ xfdLnfO{ ef]6 lbg' k¥of]
o:t} xNnf u/L ef]6 dfUg cfp“y], hgtfx?n] ;f“Rr} xf] lst elg ef]6 lbP/
g]tfnfO{ ;Qfdf k7fp“y] . g]tf eg] ;Qfdf k'u]sf] ef]nLkN6af6 g} hgtfnfO{ ljsf;
lbg'sf] ;§f s'g ah]6 5'§fP/ lxgfldgf u/L 3/ agfpg' kg]{ xf] of ufl8 lsGg' kg]{
xf] o:t} lrGtfdf /ft lbg lgb|f g9NsfO{ nflu kb{y] . ;Qfdf uPsf] ^ dlxgf gk'Ub}
tLg rf/ j6f wf}n] 3/ agfO{ P]z cf/fd ug{ k'Uby] . oL g]tfx?sf] s;}n] lj/f]w u¥of]
eg] /fHo la/f]wL d'2f ef]Ug' kb{Yof] . of] s'/f t ;a}sf] ;fd' lbgsf] 3fd h:t}
5n{Ë ePs} s'/f xf] . o:tf] 8'ª\ 8'ª\tL uGxfpg] l3gnfUbf] zf;gsf] v'n]cfd la/f]w
ug]{ cj;/ gldn] klg o:tf] cdfgjLo zf;g kN6fpg zflGt / k|utLkysf] ofqfdf cufl8
a9\g k|ultsf] nfvf}+ 6';fx? c+s'/fpb} u/] . ;'Gb/ zfGt g]kfnsf] ;kgf b]Vg]
k|ultjfbL egfp“bfx? klg slxn] 6'6\km'6 t slxn] bf“of af“of 5/l56\ofg
x'“b} kfr bzs latfP . ha g]kfnL e"lddf o:tf] la?jf 6';fof] j/ k/sf s'lx
uGw] 6';fx?nfO{ kG5fpb} v'Nnf cfsfz d'gL x's{b} uof] / To;sf] gfd g]=s=kf=-dfcf]jfbL_
x'g k'Uof] . o;n] @)%@ ;fn kmfNu'g ! ut]b]lv b]znfO{ sDkfodfg ub}{ cGofosf] la?4
cfd hgtfnfO{ uf]naGb ub}{ cfkm\gf gLlt of]hgfx? hgtf;Dd k'¥ofpg] sfd u¥of] .
hgtfdf k'/fgf] x}sdjfbL Psflwsf/jfbsf] la?4 lab|f]x ug'{ clwsf/ xf] eGg] r]tgfsf]
lasf; x'“b} uof] . ;z:q hg lab|f]xsf] dfWodaf6 ufp“n] zx/ 3]g]{ /0fgLlt to
u/]/ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_sf ;a} g]tfx? ufp“ k:g yfn]kl5 lxhf]sf Pp6f nf7Ln]
shfOPsf hgtfx?n] cfkm\gf] st{JonfO{ a'‰b} uP / lxhf]sf y'k|} kL8f ;x]/ a;]sf
dfG5] klg xfd|f] b'Mv kL8fx? kf]Vg] lbg slxn] cfpnf eg]/ kv]{/ a;]sf lyP . ha
Tof] P]ltxfl;s lbg lyof] @)%@ ;fn kmfNu'g ! ut], Tof] lbgnfO{ cfd g]kfnL ;j{xf/f
hgtfn] v'zL / d'lQmsf] lbgsf] ?kdf cfTd;fy u/]sf 5g\ .
cfd hgtfx? Tof] lbgsf]
kvf{Odf o;/L h'6\g yfn] cfkm\gf ufO{ afv|f dfly cfs|d0f ug]{ af3sf] la?4 k|xf/
ug]{, ;'/Iffsf] nflu /flvPsf e?jf aGb'sx? ;+sng ug]{{, v/ vhfgf ;+sng ug]{ /
df};dL rGbfx? ;+sng u/L nfvf}+ nfv o'jf o'jtLx? lxhf] cfkm"dfly
cGofok"0f{ / ceb| Aoaxf/ ub}{ cfpg] zf;sx?nfO{ 7f]Sg tof/Ldf h'6] . o;/L
Ps} /ftdf wtL{ cfsfz sDkfodfg ug]{ u/L lab|f]x ug'{ hgtfsf] g};lu{s clwsf/ xf]
eGg] d"n gf/fsf ;fy lxdfn, kxf8 / t/fO{sf kmf6df ;d]t Ps};fy cfsfzsf] r6\ofË
em}+ ulh{g yfn] . cfkm\gf] hLjLsf]kfh{g ug{nfO{ s'Nn'dgfnLdf u}+tL Ao]Nrf 7f]Sg
hfg] / t]x/L u8jfndf >dsf] eLv dfUg k'Ug] dhb'/x? ef/tsf] uNnL uNnLdf xf]Og,
cfkm\gf] u'd]sf] /fHo;Qf k|flKtsf nflu cfkm\g} e"dLdf aGb's af]Sg yfn] .
x/]s s'/f k};fdf lsga]r rNg] h:t}M g]kfnL dlxnfx?nfO{ k};fdf laqmL ljt/0f ug]{,
k}zfsf] nf]e nfnr b]vfO{ dlxnfx?sf] cl:dtf n'6L lbg] zf;gsf la?4 xhf/f}+ nfvf}+
g]kfnL hgtfx? lab|f]xsf] gf/f 3Gsfpb} d'lQm of d[To'sf] ;ky vfP/ ;+3if{sf]
d}bfgdf @)%@ ;fn kmfu'g ! ut]b]lv v'nd v'Nnf lgl:sP . hgtfsf] Tof] cho zlQm b]v]/
k|ltlqmofjfbL /fHo ;Qfsf /fIf;x? cw{kfun x'g k'u] / 3fOt] af3 em+} cfkm\gf]
cufl8 s]xL gb]lv h;nfO{ kfof] To;}sf] sTn]cfd ub}{ tLg dlxgf, ^ dlxgfdf hgo'4 ;dfKt
u5f}{ eGg] sf]/f Rofn]Ghx? klg glbPsf xf]Ogg\ . ;xL lj1fg / plrt snfsf] tfnd]n
ldnfO{ nIo / p2]Zox? 7f]; u/L cufl8 a9]sf] hgo'4 /f]lsg] ;jfn t 5b} lyPg a? Ps
kl5 csf]{ P]ltxfl;s wSsfx? lb+b} cfd hgtf uf]naGb ub}{ /fli6«o cGt/fli6«o ?kd}
Pp6f t/+Ë k}bf ul/lbof] . 7"nf 7"nf ;kmntf xft kfb}{ / 7"nf
7"nf Ifltx? Aoxf]b}{ x/]s ;dodf x/]s b'Mv si6;“u c+Ídfn ub}{ oxf“;Dd
cfOk'Ubf cfh P]ltxfl;s hgo'4sf] pb\3f6g ePsf] lbg klg gf}+ jif{sf] pd]/
k"/f ug{ s]xL dlxgfx? dfq af“sL 5g\ . hgo'4nfO{ ue{d} t'xfpg vf]Hg] ;+zf]wgjfbL
cj;/jfbL / k|ltlqmofjfbLx? olt a]nf gjf}+ jif{sf] clt e/e/fp“bf] nSsf hjfg
hgo'4 b]v]/ s;}n] d'G6f] a+UofO{ /x]sf 5g\, s;}n] ;'?jfnd} lk;fj 5f]l8/x]sf 5g\,
cfh lxhf]sf uf|ld0f If]qsf 3+uf?sf] n7\7L b]v]/ 8/fpg] hgtfx? tf]k uf]nfsf]
uh{g;“u /dfO{ /x]sf 5g\ . cfhef]nL d'lvofnfO{ /lS; / v;L klg nUb}gg\ a? v'nf
lbnn] cGofo cTofrf/sf] la?4 ;+3if{ ug{ kfPsf 5g\ . cTofrf/LnfO{ hgtf ;fd' pEofP/
sfaf{xL ug]{ clwsf/ kfPsf 5g\ . lxhf]sf a|dfx0f\jfbL Psflwsf/jfb ufp“df cGTo
ePsf] 5 . :jtGq ?kdf hgjfbsf] cfwf/df gof“ hg;Qf ;+rfng ul//x]sf 5g\ . ;Qfdf
a;]sf AolQmnfO{ hgtfsf] rfxgf adf]lhd sfd gu/]df hgtfn] g} kmfNg ;Sg] lgod
sfg''g hgtfn] g} agfPsf 5g\ . lxhf]sf cfdf afa'sf] ;fd'Gg] 5f]/L anfTs[t x'“bf
r“' ;Dd af]Ng gkfpg]x? cfh anfTsf/LnfO{ hgtf;fd' pEofP/ plrt sfjf{xL ug{ kfPsf
5g\ . cfkm\gf] cl:dtf n'l6Psf gf/Lx? cfh ;+3if{sf] d}bfgdf aGb's af]s]/ lxhf]sf]
cGofo cTofrf/sf] ab\nf lnO/x]sf 5g\ .
…k|To]s gof“ kftn] k'/fgf] kftnfO{ kmfN5Ú eg] em} lxhf]sf ;fdGt
;\'b\vf]/x?sf] gfd lgzfg g} d]l6b} u}/x]sf] 5 eg] gof“ hgjfbL ;Qf ;+rfng e}/x]sf
7fp“x?df gof“ /Lltl/jfh, gof“ ;Eo ;+:s[ltsf] lgdf{0f x“'b} u}/x]sf 5g\ .
lxhf] Pp6f e?jf aGb's k8\lsbf cgf}7f] dfGg] hgtfx? cfh cTofw'lgs xltof/ rnfpg
tflnd u/L /x]sf 5g\ . lxhf]] ufp“sf a'9fa'9L / s]6fs]6L, lzsf/L / uf]7fnfx?n]
e?jf aGb'ssf] /fd|f] AofVof ub{y], kfgL gfnsf] /]Gh olt x'G5, af?b olt nfU5, 9\jfË,
nD;/L, e]?jf, x]G8n o:t} o:t} xltof/sf] gfd AofVof ug]{ ub{y] . tLg} hgtfx?
cfhef]nLsf cTofw'lgs xltof/sf] AofVof ug{ yfn]sf 5g\ . Pr=Pd=hL=,hL=kL=Pd=hL=,
Pn=Pd=hL=, P;=Pn=cf/=, :6]gug, 6'O{Gr df]6f{/, /s]6 nGr/ o:t} xftxltof/sf] gfdx?
ufp“n] clzlIft cgk9 uf]7fnf / v]tfnfx?n] ;lhn} AofVof ljZn]if0f ul//x]sf 5g\ .
Toltdfq xf]Og uf]7fnf / v]tfnfx? hgd'lQmsf] uLt ufO/x]sf 5g\ . n8fOsf] v]n l;sL/x]sf
5g\ .
ælj1fgn] ;+;f/nfO{ kl/jt{g u5{ eg] snfn] dfG5]nfO{ kl/jt{g u5{Æ eGg]
dxfg sfn{ dfS;{sf] egfO{ oltj]nf ufO{ r/fpg] uf]7fnf / v]tdf hfg] v]tfnfx?n]
k|of]u u/L/x]sf 5g\ . v]tdf / d]nfdf hfg] gf/Lx?n] cfhef]nL la/x / lg/fzfsf uLt
ufpb}gg\ . ;j{xf/fjfbL r]tgfn] cf]t k|f]t ePsf uLtx? ufp“b} v'zLn] 5d\5d\
gf“rL /x]sf 5g\ . :s'n] s]6fs]6Lx? :s'nlt/ hf“bf jf 3/ kms{bf sf7sf aGb'sx?
agfO{ sf]xL k'ln;, sf]xL zfxL;]gf / sf]xL hgd'lQm ;]gf e} Ps csf{df n8f“O{
n8\5g\ . k'ln; / zfxL ;]gf tkm{sfnfO{ hgd'lQm ;]gf tkm{sfn] xfGb} dfb}{ nv]6\b}
xftxltof/ vf];]sf] clego u5{g\ . j:t'n] r]tgfnfO{ lgwf{/0f u5{ eGg] s'/f cfh tL
:s'n] aRrfx?df k|of]u e} /x]sf]5 . cGofosf] la?4 n8\g' k5{ eGg] r]tgfsf] cfhb]lv
g} lasf; e}/x]sf] 5 .
g/fd|f] sfd ug]{x?nfO{
3[0ff ug'{k5{ eGg] cu|ufdL r]tgfsf] lasf; ub}{ k|ultzLn lzIffsf] vf]hL ul//x]sf
5g\ . cfkm\gf lstfasf kGgfdf wd{ / eujfgsf] JofVof ul/Psf s'/fx?k|lt cfhsf slnnf]
r]tgfb]lv g} 3[l0ft 9+un] a'‰b} Tof] kf7 g} k9\g 5f]l8;s]sf 5g\ . ufp“sf
cgk9\ clzlIft dfG5]x?n] snd ;dft]/ hgo'4 lhGbfjfb n]Vg z'? ul/;s]sf 5g\ . u/–uxgfn]
k'tnL em}+ l;“ufl/Psf gf/Lx? cfkm\gf u/–uxgfx? km'sfn]/ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_nfO{
a'emfPsf 5g\ . pgLx? æca of] u/–uxgfx?n] uf]nL lsg]/ ju{ b'idgx?k|lt k|xf/ ug'{k5{Æ
eGg] k|lta4tf ;d]t hfx]/ u/]sf 5g\ . o;sf] HjnGt gd'gf s]xL ;do cufl8b]lv g} /f]Nkf
?s'dsf dlxnfx?n] cfkm\gf u/–uxgfx? kf6L{df a'emfO{;s]sf] s'/f oxf“ elg/xg'
gknf{ .
kf7s a[Gb, of] n]vdf yf]/}
cg'e"lt s} s'/f ubf{ klg cGoyf gxf]nf eGg] nfU5 . @)^! c;f/ !( ut] d]/f]
ofqf s} qmddf d PSn} a6'jfsf] e]ifdf /f]Nkfsf] e"uf]ndf lxFl8/x]sf] ly+P .
Pp6f 7"nf] rf}/df bz af¥x hgf ufO{ r/fpg] s]6f s]6Lx? hDdf ePsf lyP . ;a}n]
xft xftdf sf7sf 8G8fx? prfn]sf lyP . ;a}n] skfndf, zl//df :ofpnf nufPsf lyP .
Tof] dgf]/d b[ionfO{ s] ub}{5g\ eg]/ d}n] klg Psl5g pleP/ x]g{ yfn] . tL s]6f
s]6Lx? hgd'lQm ;]gfsf] clego ul//x]sf /x]5g\ . Psl5g 5fkfdf/x?n] u/]h:t} lk=6L=k/]8sf]
cEof; u/] / b'idg cfpg] gfsfnfO{ 5gf}6 u/L PDa'z a;] . 9'+ufx?nfO{ dfO{g agfP/
af6f]df uf8\g] sfd u/] / tL s]6f s]6Lx? af6f] lz/fg / af6f] d'gL n's]/ a;] .
dfgf}+ Tof] b[io b'idgsf] af6f] s'/]/ al;/x]sf lyP . s]xL l5g k5fl8 rf/ kfr hgf
s]6f s]6Lx? xTof/f] zfxL ;]gfsf] clego ub}{ vf]nfsf] lsgf/af6 :s'n] /
uf]7fnfx?nfO{ wDSofp“b}, O{Hht n'6\b} cufl8 al9/x] . ha tL hNnfbx?sf] clego ug]{
s]6f s]6Lx? 5fkfdf/sf] clego u/L n's]/ al;/x]sf s]6fs]6Lx?sf] glhs} cfOk'u],
To;}a]nf 5fkfdf/ tkm{sfn] ad ljikmf]6g u/] / bf]xf]/f] le8Gt z'? eof] . Ps
l5gkl5 zfxL ;]gf tkm{sfnfO{ nv]6\b} xltof/ vf];] . sltnfO{ ToxL dfl/lbP . Ps b'O{
hgf efu] . 5fkfdf/tkm{ eg] Ps b'O{ hgf 3fOt] eP / 3fOt] ePsf]nfO{ af]s]/ NofP/
pkrf/ u/]sf] clego klg u/] . o:tf] n8fOsf] ;f“Rr} k|ToIf cEof; ug]{ tL ;ft cf7
jif{b]lv af¥x t]¥x jif{sf s]6f s]6Lx?sf] o:tf] /f]rs nfUbf] b[io b]v]/ d PSn}
clt pT;flxt klg eP+ / efj's klg eP+ . d]/f] dgdf w]/} t/+ux? klg k}bf eP . s;n]
l;sfof] o:tf] r]tgf oL dfG5]x?nfO{ < ;f“lRr g} of] b]zdf zfxL ;]gf gfdsf
hNnfbx?n] tL s]6f s]6Lx?s} ;fd'Gg] pgsf cfdf lbbLx?nfO{ anfTsf/ u/]sf] 5 . pgsf
a'jf / bfh' lbbLx?nfO{ uf]nLn] xfgL ljeT; xTof u/]sf] 5 . To;}n] t ltgLx?sf]
slnnf] dgdf 3[0ff / cfqmf]z k}bf ePsf] 5 . Tof] 3[0ff hLjge/ lj;{g ;Sb}gg\ .
To;}n] g} pgLx?n] cfh}b]lv ju{ b'idgk|lt aGb's ;f]‰ofpg] v]n l;ls/x]sf] 5g\ .
of] t s]jn cfvfn] b]v]sf] gd"gf dfq xf] . o:t} t y'k|} ufp“sf o'jf o'jtLx?
3f; bfp/f hf“bf oxL n8fO{+sf] v]n l;S5g\ . qmflGtsf] uLt ufp“5g\ . lhGbfjfb
/ d"bf{jfbsf gf/f h''n'zx? nfp5g\ / cfd;efx? u5{g\ . oL o'jf o'jtLx?n]
jf:tjdf ef]nLsf] ;'Gb/ ;+;f/ lgdf{0f ug]{ sNkgf ul//x]sf 5g\ .
ptf ;a} s'/f p;sf] d'7\7Ldf
/fVg rfxg] k|ltlqmofjfbL ;Qfsf tTjx?n] dfcf]jfbLx?n] :s'n] s]6f s]6Lx?nfO{ cfkm\gf]
;]gfdf hah{:t ckx/0f u/L etL{ u/fof] eGg] em'7\7f k|rf/jfhL u/]/ lbgnfO{ /ft kfg{
vf]hL/x]sf5g\ . jf:tjdf :s'n] s]6f s]6L / lzIfs Jofkf/Lx?nfO{ hg;]gfdf elt{ x'g]
jfWotf s;n] agfO/x]sf] 5 < dfcf]jfbLn] xf] of ;/sf/n] < o;sf] ;xL
n]vfhf]vf ug}{kg]{ cfjZostf b]lvPsf] 5 . af¥x t]¥x jif{sf dlxnf ljBfyL{x? 3/
kmls{/x]sf] a]nf slyt zfxL ;]gf / k'ln;x?af6 anfTs[t x'g yfn]kl5 cft+ssf/Lsf]
laNnf le/fO{ xTof u/L dfcf]jfbL sdf08/sf] cf/f]k nfpg yfn] kl5 oL s]6f s]6Lx?
cfkm\gf] hLjg /Iffsf] lglDt pgLx? hg;]gfdf etL{ x'g yfn]sf 5g\ . hg;]gfdf etL{
x'g] s] pgLx?sf] /x/ g} lyof] xf]nf < o;/L snd ;dfpg] pgLx?sf slnnf xftx?nfO{
aGb'ssf] l6«u/ lyRg k|ltlqmofjfbL ;Qfn] g} afWo u/fO/fv]sf] 5 . of] s'/f b]zsf
afn l;kfxL k|of]u eof] elg r}t] r/L em}+ lrNnfpg] dfgj clwsf/jfbL egfpbfx?n] klg
a'‰g} kb{5 . dfgjtfsf] s'/f u/]/ gyfSg] / zflGtsf] efif0f u/]/ gyfSg] b]zk|]dL
/ zflGtk|]dL egfpbfx?n] of] s'/fnfO{ Wofg lbg' k5{ ls ljBfyL{ / s]6f s]6Lx? cfwf
af6f]d} ufoa kfl/P/ ef]nLkN6 /]l8of]df bf]xf]/f] le8Gtdf kmnfgf] dfcf]jfbL
kmnfgf] kbsf] elg gfd cfpg yfn]kl5 o;sf] plrt 5fgljg ug]{ ls gug]{ < hgo'4sf]
z'?jftd} hgo'4 bafpg] gfddf !! jlif{of ljBfyL{ lbnaxfb'/ /Dt]nnfO{ uf]nLn]
9fn]sf] lhpbf] Oltxf; lbgsf] 3fd h:t} 5n{Ë} 5 . To;}n] t cfhsf oL ;fgf ;fgf
slnnf s]6f s]6Lx? klg aGb'sdf l6s]sf] zf;g ;QfnfO{ aGb'sn] 9fNg] v]n l;ls/x]sf
5g\ . tL uf]7fnf / v]tfnfx? n8fO{sf] v]n l;Sb} ;'Gb/ g]kfn lgdf{0f ug]{ dxf
cleofgdf nfdj4 ePsf 5g\ . Toltdfq xf]Og ca g]kfnsf jfn l;kfxLx? kfj]n t'ª\r /
jfn uf]7fnfx?sf] e"ldsf lgjf{x ul//x]sf 5g\ . k"/fgf] ;8]un]sf] ;Qfsf]
;]jf rfs/L ug]{ bfgjx?sf] d[To' klg log} nfn d'gfx?sf] xftaf6 x'g] z'e ;+s]t ul//x]sf
5g\ .
d/]/
klg af“lr/x]sf 5g\ zxLbx?
lw/h
o'4
lrxfg / ljxfgsf] ;+ud xf] . of] /Qmkftk"0f{ /fhgLlt xf] . To;}n] elgG5 o'4
/fhgLltsf] hf/L ?k xf] . ;f/df o'4
Gofok"0f{ / cGofok"0f{ u/L b'O{ lsl;dsf x'G5g\ . dfgj hfltsf]
ljsf;;“u} cfh;Dd cfp“bf oL b'j} yl/ o'4sf] k|z:t dfqfdf cEof; ePsf 5g\ . kl/0ffddf
cGofok"0f{ o'4 cGTodf Wj+;, knfog / k/fholt/ ws]lnPsf] kfOG5 eg]
Gofok"0f{ o'4 gof“ lrhsf] lgdf0f{ / ljholt/ cl3 a9]sf] Oltxf;n] klg k|i6
kf/]sf] b]lvG5 .
o'4 o'4sf] nflu geP/ zflGt, Gofo / ljsf;sf] nflu x'g'kb{5 . JolQmut :jf{yk"lt{sf]
nflu geP/ ;fd"lxs :jfy{sf] p2]Zon] n}; x'g'kb{5 . o'4 ;'gf}nf] / ld7f;
zAbfjnL geP/ c;fWo} lttf] / h;sf] d'xf/ /utn] nTklQPsf] x'G5 . Gofok"0f{
o'4 hgefjgfsf] sb/ ug]{, hgd'lQmsf] lbzfdf nflu kg]{ x'gfn] g} ljZjdf of] o'4 :yflkt
x'g'sf ;fy} Pskl5 csf]{ ;kmntf xfl;n ug{ / Wj+;kl5 lgdf{0f ug{ / Ps of]4f
/0fe"lddf 9Nbf c;+Vo ?kdf ;dflxt eO{ cl3 al9/]x]sf] / nIo k|flKtsf] lgldQ
lg/Gt/ ;+3if{df nflu/]xsf] kfpg] 5f}+ . ljZjsf ljleGg Gofok"0f{ o'4sf
cg'ejx?af6 kf7 l;Sb} g]kfndf klg ;j{xf/f ju{sf] hgjfbL /fHo;Qf :yfkgf ug{sf]
lgldQ Gofok"0f{ o'4sf] pb\3f6g g]=s=kf=-dfcf]jfbL_åf/f ul/Psf] ( jif{
k"/f x'“b}5 . of] eGbf cufl8sf] g]kfnL Oltxf;nfO{ kms]{/ x]/]sf] v08df
tfgfzfxL ;fdGtL /fhtGqsf] xfnLd'xfnL hf] @#% jif{ cl3b]lv aGb'ssf] andf / ljleGg
8/qf;n] /fHo;Qf l6sfP/ cfd g]kfnLx?nfO{ s'g} g s'g} ?kdf zf]if0f u/]sf] /
lgd'vfx?nfO{ bafP/ /fv]sf] tYo ;a}nfO{ cjut g} 5 . cfkm\gf] xslxt / clwsf/sf]
lglDt n8\bf n8\b} xhf/f}+ axfb'/ g]kfnL cfdfj'jfsf 5f]/f5f]/Lx?n] cfkm\gf]
cd"No Hofg jlnbfg lbPsf] pbfx/0f k|z:t dfqfdf kfOG5 .
!)$
jif]{ tfgfzfxL /f0ffzf;gsf] cjlwdf klg cGofosf] lj?4df Gofosf] nflu nvg yfkf,
wd{eQm, u+ufnfn nufotsf ;of}+n] jlnbfg u/]s} x'g\ . @))& kl5 @)!& sf]
aLrdf klg t ;fxzLnf of]4f ledbQ kGt ;lxt * hgf, @)@* ;fnsf] emfkf ljb|f]xdf ;'vfgLsf]
hª\undf dfl/Psf /fdgfy bfxfn;lxt @# hgf, cf]vn9'ª\uf / ;f]n'sf] ljb|f]xdf
o1axfb'/ yfkf;lxt $! hgf, @)#^sf] hgcfGbf]ngdf #$ hgf, hgtGqsf] cfGbf]ngsf]
qmddf l;Gw'nL, lk:s/sf b'uf{ ;'j]bL;lxt ^^ hgf, @)$^ ;fnsf] hgcfGbf]ngdf $&
hgf, @)$&sf] cGtl/d zf;gsfndf & hgf, @)%! cl3sf] ;+;bLo sfndf /fdj[If
ofbj, clg; zfSo;lxt %* hgf nufot lk:s/ sf08, ;'v]{tsf08, l5Gtfªsf08, uf]vf{
sf08 cflbdf cfºgf] cd"No /ut b]znfO{ r9fP/ zxLb x'g] dxfdfgjx?sf] ;+Vof sd
5}g .
hf] dfG5]x?n] Oltxf; lgdf{0fsf] qmddf b]z / hgtf clg ;fd"lxs :jfy{sf]
lglDt Hofgsf] jlnbfgL u/] ltg} JolQmx? cfh zxLbsf] gfdn] lrlgG5g\ . h;sf] /utnfO{
s;}n] cjd"Nog ub{5 eg] Tof] d"v{tf / kfv08Lkg eGbf c? s]xL x'g ;Sb}g .
g]kfndf hgtfsf] ;]jf ug]{ gfddf c? ljleGg kf6L{x? /x“b} cfPsf 5g\ . pgLx?n] tL
zxLbx?nfO{ lrGg ;ls/x]sf 5}gg\ . /utsf] d"NonfO{ /fd|f];“u ga'‰bf
kbnf]n'k / JolQmut :jfy{sf] ;f“3'/f] 3]/faf6 aflx/ hfg ;ls/fv]sf 5}g\ h;n]
hgtfsf] s'enf] l;jfo c? s]xL ug{ ;s]sf] l:ylt b]lvb}g . t/ ;a} 6'6]sf s8Lx?nfO{
hf]8\b} g]kfnL hgtfnfO{ cfwf/ agfP/ /fli6«otf, hghLjLsf / hgtGqsf] d'Vo Ph]08f
lnP/ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_åf/f yfngL ePsf] dxfg\ hgo'4n] g]kfnL Oltxf;df ePsf
zxLbx?nfO{ ;Ddfg ub]{ cl3 a9]sf] kfOG5 .
sd/]8
n]lgg eGg'x'G5 …sDo'lgi6x?n] dfq k"0f{ hLjg lhpb5g\ / pTs[i6 hLjg lhpb5g\
k"0f{ hLjgdf ;+of]u ljof]u b'j} ldl>t x'g] ub{5 .Ú ct xfdL sDo'lgi6
qmflGtsf/L ag]/ xl;+of / xyf}8fsf] nfn e08fd'lg uf]naGb eP/ Gofok"0f{
o'4sf] kIfdf lg/Gt/ b[9 ljZjf;sf] ;fy nflu k/]sf 5f}+ . dfn]dfjfb / k|r08kysf]
ljrf/n] xfdLnfO{ cGofo / cTofrf/sf] lj?4df lg/Gt/ o'4 ug'{ k5{ tadfq zf]ifsju{sf]
ljsNkdf zf]lift ju{sf] /fHo;Qf :yfkgf ug{ ;lsG5 eGg] j}1flgs lzIff lbPsf] 5 .
aGb'ssf] andf l6s]sf] ;QfnfO{ aGb's gp7fP;Dd kN6fpg ;lsb}g eg]/ s=dfcf]n] hf]8
lbg' ePsf] 5 . ;a} rLhx?nfO{ d"Nofª\sg ub}{ dxfg\ ljrf/nfO{ cfTd;ft u/L
of] eLif0f Gofok"0f{ o'4sf] /0fe"lddf xfdL 5f}+ . of] juL{o o'4df
d'lQm of d[To'sf] ;ky vfO{ cl3 a9\bf xhf/f}+ ;xof]4fx?n] cfºgf] cd"No /ut
Kof/f] dft[e"lddf aufO;Sg' ePsf] oyf{y ljZje/sf hgtfx?nfO{ c:ki6 5 h:tf]
nfUb}g .
g]kfnL
e"dLdf dxfg\ hgo'4sf] z'? eP otf k|yd zxLb lbnaxfb'/ /Dt]nb]lv s=jf;', s=k|tfk,
s=ljzfn, s=s'df/ s=kl/jt{g nufot bzf}+ xhf/n] g]kfnL qmflGtdf jlnbfgLsf] sf]6f
r'Qmf ub]{ cfpg'ePsf] 5 . pxf“x?n] g} k"0f{ hLjg hLpg' ePsf] 5 . d/]/ klg
o'uf}+o'u;Dd af“Rg] tYo oxf“ :ki6 x'G5 . ef}lts zl// d/]/ uof] t/ ljrf/
d/]sf] 5}g . pxf“x?n] /utn] n]Vg' ePsf] Oltxf; d/]sf] 5}g . k':tf} k':tf;DdnfO{
kf7 l;sfP/ ljutdf 6'6]sf s8Lx?nfO{ hf]8]/ pbfx/0fsf] kfq ag]/ b]vfpg' ePsf] 5 .
zxLbx?s} /utaf6 xhf/f}+ nfvf}+ of]4fx?sf] hGd eO;s]sf] tYo :ki6 5 . hgtfsf] xs
clwsf/sf] lglDt cfºgf] d[To'nfO{ xTs]nfdf /fVb} xhf/f}+ xhf/ axfb'/ of]4fx?n]
cd"No hLjg g]kfnL wtL{nfO{ pT;u{ ul/;Sg' ePsf] 5 . h;n] ;f/f ufp“ a:tL /
hg;d'bfox?nfO{ k|efljt agfPsf] 5 . ju{ j}/Lx?n] Gofok"0f{ o'4df pq]sf ;Rrf
dfgjx?nfO{ cGofok"0f{ / cft+ssf/L b]Vb} df/]/ ;vfk agfpg] u'? of]hgf agfP
klg pgLx? Ps kl5 csf]{ c;kmntf ef]Ug jfWo ePsf 5g\ . x'g klg xf] hgo'4 cl3 / kl5
c;+Vo dfgjx?sf] d[To' ePsf] xf] t/ ;xL ljrf/af6 lgb]{lzt ePsf /ftf dfG5]x? /
d'lQm rfxg]x? d/]gg\ af“lr g} /x] dfn]df / k|r08kyn] u'0ffTds 5nfª\udf
nfnof]4fx? hGdfO/x\of] .
d[To'nfO{
lrGg] / lhTg]x? sDo'lgi6 qmflGtsf/Lx? g} x'g\ . cGofo / cTofrf/sf] lj?4df x'g]
k|lt/f]wdf jlnbfg klg x'g] ub{5 . oqf] prfO{af6 jlnbfg eO;s]sf] eP tfklg cfjZos
k/]df ef]lnsf lbgdf emg} 7"nf] lx:;fn] jlnbfg ug]{ 5 . o;y{ Ho"“b}
gd/L d/]/ af“Rg] / qmflGtnfO{ cem ljhosf] lzv/df k'¥ofpg kf6L{, ;]gf, df]rf{
/ hgtfx? tDtof/ ePsf 5g\ . o;/L d/]/ klg af“lr/x]sf 5g\ zxLbx? of]
Gofok"0f{ n8fO{df eg]/ lsg gb]Vg] <
-n]vs hgd'lQm ;]gf g]kfn kf“rf} lj|u]8sf :jf:Yo
ljefu k|d'v x'g'x'G5 ._
jfUn'ªdf
?kf yfkfnfO{ jdf{n] vf]lkPsf] k|rf/ ;/f;/ em'7 xf]M dfcf]jfbL
s]xL
;do cufl8 afUn'ªdf ePsf] d;fn u'6;+usf] le8GtnfO{ lnP/ g]=s=kf=-dfcf]jfbL_ /
d;fn u'6aLr dte]b k}bf ePsf] ljifonfO{ kmfl;i6 ;Qfn] lgs} hf]8tf]8sf;fy ;/sf/L
;+rf/dfWodx?af6 k|rf/ k|;f/ u/L …k"m6fpm / zf;g u/Úsf] gLltsf nflu
d;nfsf] ?kdf k|of]u u/]sf] 5 .
qmflGtsf]
gfddf e|d lbP/ cfgf
sfo{stf{x?nfO{ ;+w} bf; agfp“b} cfgf] ;fdGtL rl/q arfpg qmflGtsf/L cfGbf]ngnfO{
cfhLjg lj/f]w ub}{ cfPsf df]xgljqmdn] k|ltqmflGtsf/L rl/q k|bz{g ub}{ cfPsf 5g\
. pgsf] k|To]IF lgb]{zgdf olta]nf b]zsf ljleGg lhNnfx?df cfºgf sfo{stf{x?n]
dfcf]jfbLsf lj?4df ef}lts k|ltsf/df pqg yfn]kl5 To;sf] k|lt/f]w ug]{ qmddf jfUn'ªdf
pQm 36gf 36\g k'u]sf] s'/f atfOPsf] 5 . o; ljifonfO{ lnP/ jf:tljstf a'¤gsfnflu
jfUn'ª lhNnf OGrfh{ s=cfhfbnfO{ Toxf“ ePsf] 36gf s] xf], hgdf]rf{n] t
/ftfd08n]x?n] tLa| cft+s / HofbtL dRrfPsf 5g\ elg/x]sf 5 gL < eg]/ ;f]w]sf]
Ps k|Zgsf] hjfkmdf s=cfhfbn] eGg'eof]– æ;j{k|yd cft+s / HofbtL eg]sf] s] xf]
/ xfdLn] s;dfly HofbtL dRrfPsf 5f}+, :ki6 x'g h?/L 5 . Pp6f tYo s] xf] eg] xfd|f]
kf6L{n] hgo'4sf] z'?jft cl3, kl5 / clxn];Dd ;fdflhs ju{ ljZn]if0f ub}{ km6fx, ;fdGt,
;'bvf]/, ei6«frf/L, Jolerf/Lx? d;fn leq y'k|} 5g\ . h;nfO{ hgtfsf] lsQfdf /fVg'
ljns'n unt x'G5 . o:t} rl/q / ju{sf dfG5}x?nfO{ hgtfsf] lgb]{zgcg';f/ sfjf{xL
u/]sf 5f}+ . Pp6f csf]{ tYo s] klg xf] eg] xfd|f] kf6L{n] clxn];Dd s'g} /fhg}lts
cf:yf /fv]sf] cfwf/df s'g} klg kf6L{sf sfo{stf{ tyf g]tfnfO{ sfjf{xL u/]sf] 5}g
. Pp6f km6fx, ;fdGt, ;'bvf]/nfO{ hgsfjf{xL x'“bf d;fnsf] df]xgljqmd u'6n]
xfd|f] sfo{stf{dfly HofbtL eg]/ lrRofp“bf / jQmJoafhL ubf{ of] :ki6 x'G5 sL
df]xgljqmd l;4fGtM ;fdGtjfb / ;fd|fHojfbsf] kIfw/ x'g\ . To;}n] xfdLnfO{ /ftf
d08n] eG5g\ / HofbtLsf s'/f u5{g\ . t/ Pp6f lj8Djgfsf] s'/f s] 5 eg] xfd|f]
kf6L{n] ldqzlQm dfGb} cfPsf] df]xgljqmd u'6n] kmf;LjfbLx?;+u unf hf]8]/ xfd|f]
x/]s sfd / pknAwLdf ef“hf] xfNb} cfPsf 5g\ . pQm tKsfn] hgo'4sf] z'?b]lv
clxn];Dd xfd|f] cfGbf]ngsf] lj?4 e|d 5g]{, gePsf cf/f]k nufpg] / df}sf k/] ;'/fsL
ug]{ sfd u/]/ ;do latfp“b} cfPsf] 5 . e|d / cf/f]k lrg'{ Pp6f qmflGtsf/L
kf6L{sf] st{Jo xf] . To;}n] xfd|f] ljz]if IF]qLo Jo"/f]n] ;~rfng u/]sf]
df]xgljqmd u'6sf] k|ltqmflGtsf/L rl/qsf] lj?4 kbf{kmf; cleofg tLa| ?kdf ;+rfng
ePsf] 5 . cfºgf] c;nL cg'xf/ hgtf;fd" gfl¨Pnf eGg] 8/n] xfd|f lj?4 km]/L
e08fkmf]/ cleofg eGb} cfPsf 5g\ . o;}aLr xfd|f] sfo{stf{nfO{ lu/ºtf/ ug]{,
j]kQf kfg]{ / ;ef sfo{qmddf lgn{Hh 9+un] 9'¨fd'9f ;d]t u/]sf 5g\ .Æ
ckx/0f
u/]/ j]kQf kfg]{ / 9'¨fd'9f ug]{ sfo{df pgLx? cfkm} ;xeflu 5g\ ls c? s;}nfO{
k|of]u ul//x]sf 5g\ eg]/ ;f]Wbf pxf“ eGg'x'G5– æxfdL;+u Ps Ps k|df0f 5g\ .
o:tf sfddf df]xgljqmd u'6sf g]tf tyf sfo{stf{x? aLr s'08n] u'08fx? klg 5g\ .
h;nfO{ ljz]if sfo{qmdx?df dxª\uf] eQf lbP/ lnOPsf x'G5g\ . lhNnf kf6L{ ;lrjfno
;b:o s=lr/lGhLjL, s=pQd / sfnL u08sL ;f“:s[lts kl/jf/sf cWoIF s=ljb|f]xL
nufotsf sd/]8x?sf] lu/ºtf/L pg} u'08fx?af6 ePsf] xf] . pgLx? lj?4 rfh{ ug]{
kf6L{sf] s'g} gLlt ag]sf] 5}g . o;nfO{ sdhf]/L 7fg]/ @÷# hgf sd/]8x? dfq ePsf]
a]nf #)÷#% hgfsf] ;+Vofdf ltg} u'08fx?n] ;f+3flts cfqmd0f u/]/ j]kQf agfpg]
u/]sf 5g\ . o;k|sf/sf] cfttfoL lqmofsnfkk|lt xfdL uDeL/ 5f}+ / lu/ºtf/ ul/Psf
sd/]8x?sf] ;s'zn l/xfO{sf] dfu ub{5f}+ .Æ
k/L yfkfsf] >LdtL ?kf
yfkfnfO{ cª\ueª\u x'g]u/L s'6]/ jdf{n];d]t vf]n]/ oftgf lbP eGb} l6eL Rofgn /
xf“s nufot klqsfdf t emg\ gf¨f] kmf]6f] ;d]t b]vfOof] . jf:tljstf s] xf] egL
a'¤g vf]Hbf pxf“ eGg'x'G5– æ?kf yfkfnfO{ cª\ueª\u x'g]u/L s'6]sf] /
jdf{n] vf]n]/ oftgf lbPsf] eGg] s'/f ;/f;/ e'm7 xf] . a?, ;To of] xf] ls bd]sdf
;'Ts]/LnfO{ afb{nLaf6 v;fNg] ?kf yfkfnfO{ kl5 cfqmf]l;t ufp“n] / xfd|f dlxnf ;fyLx?n]
;fdfGo sfjf{xL u/]sf 5g\ . h;/L clt/l~ht 9+un] k|rf/ pgLx?n] u/] / gf¨f]
kmf]6f] 5fKg] sfd u/], jf:tjdf Tof] k"/fgf] ;/sf/;+u ldn]/ hgo'4 / o;sf]
pknAwLnfO{ vQd ug{ u/]sf] ;'lgof]lht k|rf/ xf] . bd]sdf ;fdfGo em8k ePsf] lyof]
. kl5 efUg ;kmn xfd|f * hgf 3fOt] ;fyLx?nfO{ s'6\g] l6dsf] g]t[Tj ?kfsf] b]j/
nfn axfb'/n] u/]sf lyP, Toxf“ emk]Gb| yfkf ;fdfGo 3fOt] ePsf lyP . Toxf“sf]
36gf / ?kfdfly ul/Psf] ;fdfGo sfjf{xLsf] af/]df ;f] 8kmf
/ jl/kl/ ;j{;fwf/0f ;a}nfO{ yfxf 5, ;To oxL g} xf] .Æ
s]xL
;do cufl8 d;fn / tkfO{x?sf] kf6L{aLr jftf{ eO{ s]xL cfrf/;+lxtf ag]sf] lyof] .
clxn] To;sf] pn+3g ePsf] elgPsf] 5, s;af6 ePsf] xf] eg]/ ;f]Wbf pxf“sf] egfO{
lyof]– æhf] rf]/ p;sf] 7"nf] :j/ h:t} ePsf] 5 oxf“ . df]xgljqmd u'6n]
xfd|f] lj?4 u/]sf] ultljlw / nufPsf] cf/f]knfO{ lgs} dxŒj;fy lnP/ k|ltlqmofjfbL
;~rf/ dfWodx?n] lgs} k|rf/ u/]sf 5g\ . To;n] ubf{ sltkodf To:tf] efg kg'{ :jefljs
xf] t/ tYodf xfdLn] x}g pgLx?n] g} pn+3g ul//x]sf 5g\ . xfdL ;xdlt ePcg';f/ uDeL/
5f}+ / pn+3g u/]sf klg 5}gf}+ . x'SbLl;/df /fhg}lts l6ddfly lsg cfqmd0f ul/of]
< xfd|f l8=;L=Pd= / P=l;=Pd= nufot b'O{ hgf dlxnfx?nfO{ lu/ºtf/ u/]/ lsg
j]kQf kfl/of] < of] 36gf eGbf cl3 / jftf{ ePkl5 xfdLn] sxf“ pn+3g u¥of]
< oxL g} d;fnn] ;xdlt pn+3g u¥of] eGg] k|df0fx? 5g\ . olb xfd|f n'l6Psf ;fdfg
lkmtf{ gx'g], jftf{sf ;xdlt nfu" gug]{, xfd|f sfo{stf{dfly o:t} Jojxf/ ul//fVg]
xf] eg] xfdL uDeL/ k|sf/sf] lg0f{o ug{ jfWo x'g]5f}+ .Æ
tkfO{x? b'j} ldqzlQm aLrdf o;
k|sf/sf] le8Gt lsg eO/x]sf] 5 < df]xgljqmdn] t cfkm" lj?4 dfcf]jfbLx?
s]lGb|t ePsf] eGb} kf6L{ km'6fpg vf]h]sf] cf/f]k nufPsf 5g\ gL < egL ;f]w]sf]
k|Zgdf pxf“ eGg'x'G5– æ;f/tŒjdf of] /fhg}lts sfo{lbzfdf ePsf] ;}4flGts
n8fO{ xf] . qmflGt ug]{ / qmflGt lj?4 h]xfb 5]8\g] aLrsf] ;+3if{ xf] . ;a}nfO{
yfxf ePsf] s'/f s] xf] eg] s'g} klg b]zdf qmflGt;+u} cfpg] k|ltqmflGtnfO{ k/f:t
gul/sg qmflGt ;DkGg x'g} ;Qm}g / df]xgljqmd ToxL k|ltqmflGtsf] gfos ag]sf 5g\ .
jf:tjdf slxNo} klg pgn] qmflGt ug'{k5{ eg]gg\ . hgo'4 z'? x'“bf pgn] ;aeGbf
klxn] nkm+ufx?sf] o'4 ;kmn gx'g] atfPsf lyP, t/ o'4 qmlds?kn] ;+s6sfnnfO{ ;d]t
lrb}{ hg;]gfn] u/]sf] d+un;]gdfly eLif0f cfqmd0f ubf{ ljb]zLx?sf] ;+nUgtf eg]/
hgo'4sf] pknAwLnfO{ lg:t]h ug{ vf]h]sf lyP . To:t}u/]/ pgn] cfgf]
cl:tTjsf] nflu dfcf]jfbLnfO{ ;vfk kfg{ ;fdGtjfbsf] gfOs];+u ;f“7uf“7 u/]sf
5g\, To;}n] of] qmflGt / k|ltqmflGt aLrsf] ;+3if{ xf] . hxf“;Dd kf6L{ k'm6fpg
vf]h]sf] cf/f]k 5 . xfdLn] s] eg]sf 5f}+ eg] ldqzlQm xf] eg] /rgfTds cfnf]rgf ul/g'k5{
Wj+;fTds xf]Og\ . ;x–dxfdGqL k|sfzn] xfd|f ;a} s'/fdf ;d{yg ub}{gg\ / lrQ
ga'em]sf s'/fx?df /rgfTds cfnf]rgf u5{g\ t/ df]xgljqmdn] cfºgf sfo{stf{nfO{
dfcf]jfbLsf] xftsf] aGb's vf];]/ k'/fgf] ;QfnfO{ a'emfO{lbg] lgb]{zg;d]t lbPsf
5g\ . olx xf] t ldqzlQmsf] Jojxf/ < xfdL t qmflGt / k|ltqmflGtaLrsf] w'lj|s/0f
cfhsf] clgjfo{ cfjZostf xf] eg]sf 5f}+ .Æ
j}b]lzs
x:tIF]k / kmf;Ljfb lj?4 j[xb ;+o'Qm hgjfbL df]rf{sfnflu pgLx? cfpg] ;Defjgf b]Vg'
x'G5 < eGbf æb]zeQm, k|hftflGqs / hgjfbL zlQmx? Psh'6 x'g'k5{ . j}b]lzs
zlQmsf] x:tIF]k lj?4 dfq x}g b]zLo kmf;Ljfb lj?4 ;+3if{ ug{ xfd|f] kf6L{n]
hgjfbL ;+o'Qm df]rf{sf] cfx\jfg ul//x]sf] 5 . cfh xTof/f] 1fg]Gb|n] cfºgf]
kmf;LjfbL ;Qfsfnflu hgtf dl//x]sf] / b]znfO{ e]6L r9fO{/x]sf] a]nf To;sf lj?4
;+3if{ ul//x]sf] kf6L{sf] lj?4 lsg ;a} tfut nfP/ nfluk/]sf 5g\ < ;/sf/ lj?4
eGbf xfd|f] kf6L{ lj?4 lsg cfqmfds ag]sf 5g\ < :ki6 5 cfpg] pgsf] s'g} ;Defjgf
5}g eGg'eof] . pxf“n] cufl8 eGg'eof]– …Pp6f tYo s] xf] eg] ;fdGtjfb / ;fd|fHojfbL
zlQm;+u xfd|f] ;xsfo{ x'g ;Qm}g . To;sfnflu df]xgljqmd clxn]sf] l:yltaf6 dfly
p7\g' k5{ . lhNnfsf] ;Gbe{df eGg'kbf{ g]t[Tj k+lQm eg] Tof] k|sf/sf] rl/q /
b[li6sf]0f eP klg sfo{stf{ k+lQmdf eg] Psbd cf;f ug{ ;lsG5 . ;f+Rr} eGg'kbf{
xfd|f] jfUn'¨ lhNnf kf6L{ d;fnaf6 ljb|f]x u/]/ cfPsf sd/]8x?af6 g} ag]sf] 5 .
cem} clwsf+z d;fnsf sfo{stf{ xfdLk|lt w]/} ;sf/fTds 5g\ .Æ
ca s] ug'{ x'G5 / s;/L
cufl8 a9\g] ;f]Rg' ePsf] 5 t eGbf pxf“sf] hjfkm lyof]– æxfdL;+u ePsf /fdk|;fb
sfºn] / nfnaxfb'/ 5GTofnsf] af/]df xfdLn] l56} lg0f{o ug]{5f}+ . pgLx?nfO{ uf=lj=;=sf]
kbflwsf/L x'“bf cfly{s lxgfldgf u/]sf] hgtfsf] l/kf]6{sf] cfwf/df lu/ºtf/ ul/Psf]
xf] . o; cleof]usf] 5fgljg u/L l5§} xfd|f] hgcbfntn] Pp6f lg0f{o lbg]5 . t/
xfd|f] sfo{stf{x?sf] cleof]u s] xf] < lsg j]kQf kfl/Psf] 5 clxn];Dd < o;/L
;Dk"0f{ hLjg qmflGtdf xf]d]/ nfu]sf OdfGbf/ sfo{stf{nfO{ j]kQf kfg]{ sfd t
k|ltqmflGtsf/L km;LjfbLx?n] eGbf c?n] ug{ ;Sb}g . xfdL cljnDj / ;s'zn l/xfO{sf]
dfu ub{5f}+ . cGoyf kl/0ffd a]Un} x'g]5 . l;+uf] b]z k|Tofqmd0fdf h'l6/x]sf]
a]nf df]xgljqmdn] cfºgf] k|ltqmflGtsf/L rl/qdf ;'wf/ NofPgg\ eg] jfUn'ªsf hgtf
qmflGtsf afws tŒjx?nfO{ kG5fpg lg/Gt/ /fhg}lts cleofgdf nflu/xg] 5g\ .Æ
d'Vok[i7 .. k'/fgf c+sx? .. ;Dks{ M janadesh@hotmail.com